Eerst vissen, dan onderhandelen

De politieke crisis in Venezuela zorgt internationaal voor steeds grotere onrust. Het is deze week de beurt aan de Amerikaanse oud-president Jimmy Carter om te proberen te bemiddelen. Ook hij lijkt machteloos, al hopen Venezolanen dat hij slaagt.

CARACAS - 'Handleiding voor het herkennen van een fascist', zo luidt een van de nieuwste spotjes van de Venezolaanse staats-tv. Na Hitler, Mussolini, Franco en Videla komen mensen in beeld met potten en pannen die demonstreren tegen president Hugo Chávez.

Het is een voorbeeld van het niveau waartoe de kampen aan beide zijden van de frontlijn zich hebben verlaagd. De staking waarmee vakbonden en werkgevers al ruim zeven weken de economie lamleggen om Chávez weg te krijgen is uitgelopen op een platvloerse haatcampagne. Deze week vielen opnieuw een dode en meer dan twintig gewonden toen een Chávez-gezinde burgemeester knokploegen op een oppositiedemonstratie afstuurde.

De regering heeft voor vandaag opgeroepen tot een megademonstratie van Chávez-aanhangers in de hoofdstad Caracas. De oppositie gaat onverstoorbaar verder met het organiseren van een referendum op 2 februari.

De toegenomen grimmigheid heeft geleid tot vrees voor chaos als er niet snel een akkoord komt tussen regering en oppositie. De stakingen kosten miljarden dollars. Buitenlandse bedrijven als Microsoft en Ford vertrekken. De Venezolaanse bolivar keldert en om kapitaalvlucht te voorkomen is de valutahandel gisteren voor een week stilgelegd.

Het besef dat de Venezolanen er alleen niet uitkomen is doorgedrongen tot de rest van de regio. Maandag mengde Nobelprijswinnaar voor de vrede Carter zich in de slepende onderhandelingen. Vorige week al werd in Ecuador een 'Groep van Vrienden' opgericht waarin Amerika, Brazilië, Mexico, Chili, Spanje en Portugal zitting hebben. Deze plotselinge burenhulp kenmerkt de bezorgdheid in de regio. Het gewapende conflict in Colombia bezorgt al problemen genoeg en niemand wil een nieuwe brandhaard.

De nieuwe initiatieven zijn bedoeld als hart onder de riem van de getergde onderhandelaar César Gaviria. Onvermoeibaar ploetert deze voorzitter van de Organisatie van Amerikaanse Staten al tien weken lang door een zee van onwil, gemangeld door de aartsrivalen: links de mannen van de regering en rechts het allegaartje van de oppositie. ,,Gaviria heeft alles gedaan wat hij kon'', zegt analist en gepensioneerd diplomaat Ramón Escovar. ,,Maar zijn rol is nogal beperkt''.

Ook Carter staat volgens hem machteloos. In het weekeinde had de vredesmaker al de nodige verontwaardiging gewekt door in Venezuela op vakantie te gaan. Terwijl het land in brand stond, ging de bemiddelaar na aankomst ter ontspanning een paar dagen vissen aan de kust, om maandag weer op te duiken voor de camera's. Een dag later presenteerde de Nobelprijswinnaar twee scenario's voor de vrede: ofwel vervroegde verkiezingen ofwel een referendum op 19 augustus waarin het volk zich zou mogen uitspreken over de positie van de president. Het lijken kopieën van de standpunten van oppositie respectievelijk Chávez, en onduidelijk is dan ook waarom Carter tussen hen wél een brug zou weten te slaan.

De verwachting waarmee veel Venezolanen uitkijken naar de activiteiten van de Groep van Vrienden en Carter is opmerkelijk gezien de scepsis over de kans op een vreedzame oplossing die tot nu toe de boventoon voerde. Chávez zelf heeft weliswaar weinig vertrouwen in het 'rechtse Amerika', de oppositie heeft moeite met 'links Brazilië', en beide zijn eerder op zoek naar buitenlandse steun dan naar een buitenlandse onderhandelaar. ,,Maar de diplomaten zijn zeer kundig'', zegt Escovar, die een aantal bemiddelaars persoonlijk kent. Bovendien weten beide partijen dat deze bemiddeling misschien wel de laatste kans is om te voorkomen dat het Venezolaanse drama uitmondt in een tragedie.