De dag van de meesterpeiler

Opiniepeiler Maurice de Hond stelde gisteren zijn reputatie in de waagschaal. Terwijl de stembussen al open waren, peilde hij de voornemens van het panel waarmee hij de afgelopen campagne werkte. ,,D66 en GroenLinks niet goed; PvdA wordt de grootste.'

'Het klopte toch niet helemaal, mijnheer De Hond!' Op de drempel van het stembureau houdt een deftige mevrouw de opiniepeiler even tegen. ,,Is dat zo?', vraagt Maurice de Hond vriendelijk. ,,U heeft nu dus toch op het CDA gestemd?' Haar triomfantelijke blik is opeens weg. Ze knijpt hem even in de wang, en beent weg. De Hond grijnst. ,,Geraden! Dat was duidelijk een strategische stemmer!'

Op dat moment, rond één uur, hadden gisteren al miljoenen mensen hun stem uitgebracht. En De Hond wist waarop en waarom. Want op hetzelfde moment hadden op internet al ongeveer vierduizend mensen zijn vragenformulier ingevuld. N=4000, heet dat in statistisch jargon. Het getal N zegt iets (maar niet alles) over de betrouwbaarheid van een peiling. Toen de verkiezingsdag voorbij was, stond N op ruim 8000. En stond De Hond in de boeken met een voorspelde nipte overwinning voor de PvdA.

Die voorspelling werd geboren toen hij 'sochtends om negen uur zijn schootcomputer openklapte. Via internet zocht hij contact met de computer van zijn bedrijfje Noties in Monnickendam, en klikte daar 'De moeder van alle enquêtes' aan. ,,Zo heeft mijn technicus hem genoemd, omdat ik meestal een paar duizend leden van het panel de vragen stuur, maar nu heb besloten ze aan iedereen te sturen; twintigduizend mensen.'

Een paar klikken verder en de eerste resultaten stonden op het scherm. ,,Mijn N is nu nog 600. Maar ik heb de ervaring, dat het in de loop van de dag dan niet meer ingrijpend verandert.' Hij liet zijn ogen langs de percentages gaan, deed in zijn hoofd wat procenten eraf bij een partij waarvan hij wist dat zijn panel er bovengemiddeld op gesteld was, en velde een eerste oordeel: ,,D66 maakt een shit-uitslag; GroenLinks ook niet goed; PvdA wint. Die wordt de grootste.'

Dat de PvdA zijn verlies van de vorige kamerverkiezingen zou kunnen wegwerken, wist De Hond eerder dan de andere opiniebureaus die zich profileren met politieke onderzoeken; het Nipo en Interview-NSS. En dat gaf aanleiding tot een flinke richtingenstrijd. Of, zoals De Hond het ziet, tot moddergooien. Met een waarderende blik op zijn computer: ,,Doordat ik mijn vragen stel via internet, zijn mijn kosten gering. Dat zet kwaad bloed. Maar wat wil je, dat ding is mijn hele bureau.'

Als om zijn stelling te bewijzen, pakte hij om tien uur zijn computer op, stapte in de auto en reed naar het Academisch Medisch Centrum. Daar lag zijn zoon Marc, pas geopereerd aan een tumor in de rug en als gevolg daarvan tijdelijk grotendeels verlamd. Net op verkiezingsdag zou hij naar een revalidatiecentrum vertrekken.

,,Ik kom hier nu al een maand elke dag', verzuchtte De Hond op weg naar de lift. ,,Na zijn twee operaties heb ik hier telkens ook een week geslapen. Ik wil niet dat mijn zoon de hele nacht op zijn buik ligt, op een knop drukt en dat er dan niemand komt. Mijn persberichten kwamen dan gewoon hier vandaan. En we kunnen nu op internet weer even kijken wat de stand is.'

Om kwart voor elf stond N op 2000 en was het beeld inderdaad niet veel veranderd. Om elf uur tilden enkele verplegers Marc de Hond van zijn bed en reden hem naar de wachtende ambulance. Zijn vader keek nog even naar de laatste cijfers.

Onderweg naar het revalidatiecentrum Amsterdam reden we langs een gebouw dat De Hond ooit nog gehuurd heeft; onderzoekbureau Interview-NSS heeft daar een belcentrale van waaruit enquêteurs de mening en smaak van de Nederlanders proberen te volgen. In de jaren '70 maakte De Hond het bureau Interview beroemd doordat hij met zijn 'methode-De Hond' de electorale ontwikkelingen beter voorspelde dan de concurrentie. Sindsdien is hij een tijdje weggeweest: hij stortte zich op internet bij uitgeverij Wegener en later bij zijn eigen 'kraamkamer' voor internetbedrijven, Newconomy. Vandaag de dag zijn er in het politieke peilingwereldje nog maar drie spelers. De anderen moeten niets van De Hond hebben.

Een vast panel van 20000 mensen die bereid zijn zo nu en dan vragen te beantwoorden, dat is ook niet bepaald een onderzoeksopzet volgens het boekje. Je hoort eigenlijk telkens een totaal willekeurige steekproef te nemen uit de hele Nederlandse bevolking. Alleen dan, vinden Nipo en Interview-NSS, heb je een goede kans dat de antwoorden representatief zijn. De Hond heeft zich daar een campagne lang kwaad over gemaakt. En het meest verbaast hij zich over Interview-NSS en over hun journalistieke opdrachtgever, Nova's 'Nederland Kiest'. ,,Destijds ondervroegen we bij Interview 250 mensen per dag, en dat middelden we elke week. Nu ondervragen ze nog maar honderd mensen per dag, en maken daarvan een gemiddelde over twee weken.'

Met andere woorden: Interview loopt achter. ,,Mijn bezwaar is, dat ze doen alsof het actuele peilingen zijn. Na het eerste lijsttrekkersdebat, op RTL4, zag ik de PvdA enorm stijgen. Door dat middelen over twee weken was dat in hun eerste peiling nog helemaal niet verwerkt. Maar die werd wel onmiddellijk met die van mij vergeleken.'

Verkiezingsdag was dus een belangrijke dag voor Maurice de Hond; het was om zijn gelijk te bewijzen, dat hij voor de laatste keer de plannen van de kiezers peilde, na het laatste debat en na de conference van Freek de Jonge. ,,Als het nu niet klopt, heb ik het verkeerd gedaan.'

In de auto, terug naar huis, begonnen de kranten en radiorubrieken te bellen. Wie naar zijn laatste peiling vroeg, ving bot. Wie hem de kritiek van zijn concurrenten voorlegde, of de klacht van sommige politici dat peilingen de kiezer beïnvloeden, kreeg een geestdriftige weerlegging daarvan. ,,Waarom zouden peilingen de uitslag niet mogen beinvloeden? Ik vind dat heel bevoogdend. We verbieden de debatten toch ook niet?' En wie naar zijn eigen stem vroeg, kreeg eerlijk antwoord: ,,De PvdA. Vanwege de premiersvraag.'

Weer terug in zijn huis in Buitenveldert, nestelde De Hond zich onderuitgezakt op de bank, zijn schootcomputer schuin omhoog tegen zijn knie geklemd, en verzonk bijna letterlijk in zijn cijfers, het resultaat van 6500 antwoorden. ,,Ik probeer ze op vijftien manieren te bekijken, tot ik echt een idee heb wat ze betekenen.' Twee uur later was hij eruit, op basis van inmiddels ruim 8000 antwoorden. In die tijd had Leefbaar Nederland een zetel gekregen en weer verloren, stuivertje wisselend met, verrassend genoeg, de Partij voor de Dieren. Geen van beide kwam in zijn uiteindelijke prognose terecht.

Kiezers doen ook niet altijd wat ze zeggen. Ook niet als ze aankondigen dat ze een strategische stem gaan uitbrengen op Balkenende of Bos, om de keuze van de premier te beïnvloeden. De Hond vond het percentage strategische stemmen opvallend klein. Het debat, concludeerde hij, moest de schuldige zijn. ,,Ik vond dat Balkenende noch Bos een sfeer schiep van; nu gaat het alleen nog maar om wie de grootste is. Het is hun fout dat Halsema het daar goed deed.'

De PvdA wordt de grootste, vertelde hij gisteravond uiteindelijk aan zijn SBS6-kijkers. Maar de marge was klein, en dus leek een 'Florida-scenario' ook nog mogelijk: wachten op stemmen uit het buitenland en op van kleur verschietende restzetels. In dat geval weet De Hond eerder waar hij met zijn panel aan toe is dan dat Nederland zijn nieuwe parlement kent. Want vandaag gaat de nieuwe vraag alweer de deur uit. ,,Ik wil nu weten hoe ze werkelijk gestemd hebben.'