Duits debat: alleen de hanen

De verkiezingscampagne is kort en heftig, maar het aantal lijsttrekkersdebatten is er niet minder om. Voor zover nu bekend zijn het er een stuk of zeven, maar het kan zijn dat we er een of twee over het hoofd zien. CDAlijsttrekker Jan Peter Balkenende vindt het te veel van het goede. Balkenende suggereerde dit weekeinde het aantal tv-debatten drastisch te beperken. Hij verwees naar Duitsland, waar de kandidaten voor het bondskanselierschap elkaar twee keer treften voor de verkiezingen. ,,En dat zijn dan ook sterke debatten'', aldus Balkenende, zelf kandidaat-premier van het CDA.

Afgelopen najaar troffen bondskanselier Schröder (SPD) en zijn uitdager Stoiber (CDA/CSU) elkaar tweemaal voor de televisie, voor een inhoudelijk debat. Dat er in de Duitse verkiezingscampagne voor het eerst zulke tv-duels konden worden gehouden, was te danken aan Schröder. Anders dan zijn voorganger Kohl destijds, was de huidige bondskanselier bereid met zijn uitdager in debat te gaan voor de ogen van de natie. Laat de kandidaat-kanselier, Edmund Stoiber van de christen-democraten, maar komen, dacht de op tv altijd goed overkomende Gerhard Schröder zelfbewust.

Maar er was nog iets voor nodig om er een overzichtelijk, spannend en toch inhoudelijk debat van te maken: de kandidaten van de kleinere partijen werden uitgesloten. Tot woede van de liberale FDP, die zich juist zo nadrukkelijk als derde kracht tussen links en rechts poogde aan te prijzen en daartoe haar leider Guido Westerwelle ook tot 'kandidaat-bondskanselier' had uitgeroepen.

Westerwelle haalde zelfs de rechter erbij om deelname aan het tv-duel op te eisen, maar de uitspraak was vernietigend: alleen kandidaten die serieus ermee mogen rekenen tot bondskanselier gekozen te worden, hoefden door de tv te worden uitgenodigd.

Nu waren de twee tv-duels waarin alleen de beide belangrijkste politici waren uitgenodigd, een grote uitzondering. Veel vaker nodigt de Duitse tv meteen vijf politici tegelijk uit, zodat van tevoren al vaststaat dat iedereen door elkaar zal praten en niemand iets inhoudelijks zal kunnen zeggen.

Zo blijft het voor landen met meer dan twee partijen wikken en wegen: het debat lijkt óf op een kippenhok dat in elk geval plek biedt aan elk schepsel, óf op een echt duel dat echter de twee grootste hanen voortrekt en de kuikens uitsluit.

Na afloop van het laatste tv-duel in september relativeerde bondskanselier Schröder overigens het belang van zo'n debat voor de camera's: zo belangrijk als in Amerika, waar de tv-duels vandaan komen, zullen die in Duitsland niet snel worden. In Duitsland wordt volgens Schröder meer gepolitiseerd, waardoor het inhoudelijke het overwicht behoudt over het uiterlijke.

'Politiseren' is een woord dat in Nederland weinig wordt gebruikt, maar het beschrijft iets dat sinds de opkomst van Pim Fortuyn terug lijkt van weggeweest: het openlijk bespreken van waargenomen problemen en de voorgestane oplossing daarvoor, zonder schroom daarbij iemand op de tenen te staan.