'Er is jarenlang te weinig premie betaald'

Hij wordt in pensioenland gezien als de kwade genius. Voorzitter Dick Witteveen van de Pensioen- en Verzekeringskamer schudde in september vorig jaar de pensioenfondsen hard wakker, door te wijzen op de groeiende tekorten. Veel fondsen zien zich nu genoodzaakt de premies te verhogen en de pensioenen niet aan te passen aan de inflatie. Witteveen weigert echter de schuld op zich te nemen. ,,Van onze voorstellen is een karikatuur gemaakt.''

APELDOORN - Vandaag presenteren de behartigers van de belangen van de pensioenfondsen, de Vereniging van Bedrijftakpensioenfondsen en de Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen, de conclusies van een onderzoek naar de gevolgen van de brandbrief van de Pensioen- en Verzekeringskamer (PVK) van september vorig jaar. Ongetwijfeld zal die conclusie zijn dat de brief van voorzitter Witteveen kaalslag heeft veroorzaakt in pensioenland: premies gaan fors omhoog en de uitkeringen van gepensioneerden kachelen achteruit.

Het onderzoek is onderdeel van het spel dat momenteel gespeeld wordt en dat als inzet heeft de vraag of de PVK als onafhankelijk toezichthouder aanwijzingen kan geven in de pensioenwereld of dat bredere politieke afwegingen de doorslag moeten geven. De hogere pensioenpremies en dus hogere loonkosten komen slecht uit nu de economie het laat afweten. Werkgevers en werknemers en de pensioenkoepels werken eendrachtig samen aan het ondergraven van de positie van Witteveen.

De voorzitter zelf is niet onder de indruk. ,,Ach, het hoort allemaal bij het spel. Maar ik heb sinds september geen moment de indruk gehad dat de PVK haar rol niet meer zou kunnen spelen. Het probleem is dat iedereen, de sociale partners en de koepels, een karikatuur van onze brief heeft gemaakt. Ze hebben het doen voorkomen dat wij tekorten signaleren en dat die tekorten koste wat kost in een jaar weggewerkt moeten worden. Dat wij ook schreven dat we per pensioenfonds zouden bekijken hoe de zaak in redelijkheid zou kunnen worden opgelost, werd niet vermeld. En als het werd gezien, werd er bij gezegd dat de PVK dat niet zou menen. Dat bedoel ik met een karikatuur.''

Door de slechte rendementen zijn uiteindelijk zo'n 140 pensioenfondsen, van de zeshonderd, in de problemen gekomen. Zij hebben een vermogen dat voor minder dan 105 procent de verplichtingen dekt. Een deel daarvan zit zelfs onder de honderd procent. Zij zullen binnen een jaar weer op honderd moeten zitten, de 105 procent moet van de PVK uiterlijk in 2008 bereikt zijn. Deze maand druppelen de herstelplannen van de pensioenfondsen bij de PVK in Apeldoorn binnen. Witteveen heeft de indruk dat grosso modo de fondsen in staat zijn de problemen op te lossen. ,,Ik durf nu al wel te zeggen dat, als de rendementen op de beurs zich dit jaar normaal ontwikkelen, de meeste fondsen in een jaar uit de problemen zijn. Een aantal is er daarmee niet, zeker, maar of ze dan maar de rechten van aangesloten werknemers moeten verkleinen, kan ik nog niet beoordelen.''

Dan valt het allemaal nog wel mee, hoor je Witteveen denken. En is het de moeite waard geweest door de zure appel heen te bijten. ,,Ik ben er geen voorstander van om de ellende over meer jaren uit te smeren. Dan creëer je jarenlange onzekerheid. Niet dat ik me blind staar op de 100 procent dekking. Maar als we hem nu niet als norm hanteren, zou je later in grotere problemen kunnen zitten. Als je nu onderdekking accepteert, vraag je in feite straks van je opvolger jouw pensioen op te brengen. Dan hebben we geen kapitaaldekking meer, maar moet je alleen op solidariteit rekenen. Ik weet niet of je die gok moet nemen.''

Terugkijkend op de schrikreactie die zijn brief eind september veroorzaakte, wil Witteveen de schuld delen. ,,We hebben ons met z'n allen, ook de PVK, in de jaren negentig in slaap laten sussen. De hoge rendementen verhulden dat we eigenlijk een onzettend duur pensioenstelsel hebben. Dat er fondsen zijn geweest die geld hebben teruggestort, zoals Unilever, was het probleem niet. Er is jarenlang structureel te weinig premie betaald over de volle breedte. Onze brief was een eerste stap in een bewustwordingsproces.''

Volgens de wet is de PVK, net als De Nederlansche Bank, een onafhankelijk toezichtsorgaan. Heeft Witteveen de afgelopen maanden ervaren als een periode, waarin van alle kanten werd getracht die onafhankelijkheid aan te tasten? ,,Welnee. Het is allemaal onderdeel van het spel. Men hoeft het niet met ons eens te zijn. Ondertussen doen wij gewoon ons werk.''