In dubio

Trouw gaat deze weken op zoek naar doorsneekiezers in een nieuwbouwwijk, een achter standswijk en op het platteland. De vraag is: wat houdt hen in hun dagelijks leven bezig? Hoe kijken ze aan tegen politiek en de komende verkiezingen? Aflevering 2: Arnhem.

In de Arnhemse achterstandswijk Malburgen-Oost (30 000 inwoners) hebben de bewoners hun vertrouwen verloren in de 'oude' politiek. De PvdA leed hier vorig jaar dramatische verliezen. Veel van die afgehaakte kiezers hunkeren ernaar terug te keren in het oude nest. Alleen: is het er al tijd voor? Ook VVD'ers zijn hun anker kwijt.

Altijd stemde Helma Klijnhout (42), opgegroeid in een klassiek rood nest, op de PvdA. Haar opa, een marineman, was een van de eerste bewoners van de arbeidswijk Arnhem-Zuid. ,,Als er één rood was, was het opa Han.' Oma leerde de kleinkinderen dat de kerk vol zat met uitbuiters. Haar ouders lazen uitsluitend het Vrije Volk en de Vara-gids. Het was een warme, maatschappelijk meelevende familie. Tot voor kort was er ook in het leven van de kleindochter maar één politieke partij waarop je hoort te stemmen. De PvdA. Ze hield van die club en is zelfs wel eens gevraagd in de gemeenteraad te gaan zitten.

Maar Helma Klijnhout, regiomanager bij een schoonmaakbedrijf, stemt sinds vorig jaar SP, en dat gaat ze 22 januari weer doen. Uit protest, vertelt ze terwijl ze op de bank naast de gaskachel sjekkies draait. ,,Ik wil heel graag weer PvdA stemmen. Maar nu even niet. Ik haakte af bij Melkert. Ook Wouter Bos kan me nog niet overtuigen. Al moet ik toegeven dat hij flair heeft en humor. Ik heb hem vrijdag nog gezien, toen hij een onverwacht bezoek aan onze wijk bracht. Er viel me op die bijeenkomst wel iets op: Bos praat veel in de ikvorm. Dat is precies waarom ik niet op hem ga stemmen. Waar staat de partij voor? Ik weet het niet. Nee, dan maar liever de SP. Die zijn tenminste lekker links.'

Samen met haar man Dolf (49) woont Klijnhout al meer dan twintig jaar een kleine huurflat in de Arnhemse 'aandachtswijk' (zoals dat tegenwoordig eufemistisch heet) Malburgen-Oost. ,,Een heerlijke wijk', benadrukt Klijnhout, ,,ondanks alle problemen.' Hun dochter groeide er op. Eerst tussen junkies en criminelen, later tussen asielzoekers en illegalen. Nette arbeiders wonen er ook nog steeds. Malburgen wijk kent het hoogste percentage allochtonen van Arnhem: officieel 42 procent. Wouter Bos kreeg vrijdag felle verwijten van buurtbewoners: de politiek heeft Malburgen in de steek gelaten.

Helma Kleinhout ergert zich aan de manier waarop de PvdA over probleemwijken sprak, de afgelopen jaren. ,,Ik hoorde de partijleiders steeds maar praten over het 'macroniveau' waarop je de problemen van grote stadswijken moest bezien. Ik woon in zo'n wijk! De PvdA leek alleen nog maar bezig met grote plannen. Ik vraag me af of Wouter Bos anders is. Wij hebben geen grote plannen nodig. Het beheer van deze wijk, d t moet beter.'

Ze wijst uit het raam. Een opruimploeg van de gemeente is, voor het eerst in maanden, net bezig het vele zwerfvuil weg te halen. Dit is een buurt waar mensen driedeurskoelkasten van het balkon kieperen als ze stuk zijn.

,,De Zeegsingel is de meest beruchte straat van Malburgen. Deze flats worden de komende jaren waarschijnlijk allemaal gesloopt in het kader van de ambitieuze vernieuwing van de wijk. De gemeente trekt daar een half miljard euro voor uit. Er worden 2700 nieuwe huizen gebouwd en 1200 oude neergehaald. Zo hoopt men Malburgen weer leefbaar te maken. Dat zijn nou precies die grote politieke plannen waar ik zo sceptisch over ben. Schilder gewoon déze flat eens. Laat de woningstichting de overlast aanpakken. En geef ons de Melkertbanen terug. Wij hebben het meest gehad aan de twee fantastische wijkbeheerders die verlichting repareerden, winkelwagentjes opruimden, zwerfvuil aanpakten. Maar die zijn wegbezuinigd. Daar hoor ik alleen de SP nog over.'

De politiek zou zich zorgen moeten maken over het verdwijnen van de samenhang in haar buurt, zegt ze. ,,Dat is heel snel gegaan. Tot een jaar geleden kenden we iedereen in dit portiek met acht woningen. Ik stak daar ook energie in. Het is een komen en gaan van mensen van wie ik geen flauw idee heb wie het zijn, naar ik vermoed bijna allemaal in onderhuur, en steeds vaker met leefgewoonten die in een flat voor problemen zorgen.'

De aardige illegale Somalische bovenbuurmannen belden de Klijnhouts elke nacht wakker, omdat ze zelf geen sleutel hadden van de voordeur. De kinderen van de aardige Bosnische buren - asielzoekers - poepten en plasten op de trap. ,,Allebei zijn ze vertrokken. Nu kennen we alleen Bert nog, de bovenbuurman. Ik ben iemand die vrolijk op buren af wil kunnen stappen als iets me niet bevalt. Pratend kom je er meestal wel uit. Maar ik weet niet meer op wie ik zou moeten afstappen. Dit grijpt diep. Maar waar hoorde ik PvdA-lijsttrekker Wouter Bos tot voor kort over? Over de beperking van de hypotheekrenteaftrek voor de hoogste inkomens. Daar moest ik zo om lachen.' Ze volgt de politieke ontwikkelingen op de voet, leest twee kranten en surft elke avond op internet.

Helma Klijnhout had veel verwacht van Jan Marijnissen, de leider van de SP. ,,Maar sinds de campagne begon, valt hij me tegen. Hij is heel duidelijk, maar ik vind hem te star. Marijnissen stond in de verkiezingsdebattten 'de waarheid' te verkondigen, heel fel. Ik zie liever dat hij openingen naar anderen zoekt. Maar ik vertrouw zijn partij nog steeds, meer dan de PvdA. Dus toch maar SP.'

Ook andere grote partijen verliezen hun kiezers in Malburgen-Oost. In de Pinksterbloemstraat vertellen Ton (70) en Frans (63) Germanus dat zij niet zullen stemmen op de VVD, voor het eerst. Dat heeft mede te maken met de situatie in hun straat. Ton Germanus, gepensioneerd PTT'er en zijn vrouw Frans waren tot een week geleden van plan om CDA te stemmen. Nu denken ze toch ook aan de LPF. ,,Het is heel moeilijk, we komen er bijna niet uit. We zaten net weer samen een debat op tv te kijken.'

Het echtpaar is teleurgesteld in de VVD. ,,Zalm is een beroepspoliticus. Met al die stunts die hij al uithaalde om de kiezers te paaien. En nu die VVD-poster. Hij presenteert zich als premier. Dat moet hij niet doen. Balkenende is sympathieker en betrouwbaarder', zegt Ton Germanus. ,,Maar het gaat mij vooral om de VVD als partij. De VVD beloofde in 1998 bijvoorbeeld een ander immigratiebeleid. Daar is niets van terechtgekomen. Ze liepen aan het handje van de PvdA.'

Als jonggetrouwd stel kochten Ton en Frans 36 jaar geleden een mooie tussenwoning in de nette Pinksterbloemstraat. Aan de overkant stonden duplexhuurwoningen, waarin vooral bejaarden woonden. De kant van de familie Germanus is nog steeds netjes. Maar met de overkant van de straat liep het anders. Ze verwijten dat niet zozeer de politiek, maar wel de instanties als de woningstichting, de gemeente en de politie.

,,Toen de bejaarden verdwenen, kamen de junks, criminelen en prosti tuees', vertelt Frans Germanus. ,,Het overgrote deel van de overburen was op een gegeven moment crimineel. De huisjes zijn heel klein, niemand anders wilde er wonen. De instanties accepteerden dat als een gegeven, ook toen de straat onleefbaar werd door geweld en overlast. Niemand deed iets.'

Frans Germanus mobiliseerde buurtbewoners en begon te vechten voor haar straat. Ze bereikte dat volkshuisvesting weer gericht de huurders voor de duplexwoningen selecteerde. Er wonen nu veel studenten. Ze kreeg voor elkaar dat volkshuisvesting een hovenier de voortuintjes laat beheren. Eerder leken die op vuilstortplaatsen. De nieuwe wijkagent treedt weer op tegen overlast, volkshuisvesting heeft een actieve nieuwe directeur en zit probleemhuurders weer achter de vodden.

In mei 2002 hadden ze bijna LPF gestemd. ,,Pim Fortuyn streefde echt iets na. Hij had idealen. Dat missen we in de huidige politiek. Ook de LPF-fractie maakte er een rommeltje van', zegt Frans Germanus.

Toch overweegt ze alsnog LPF te gaan stemmen. ,,Mat Herben spreekt me aan. Over Balkenende ben ik weer gaan twijfelen. Hij is zo vaag. Ik overweeg nu om LPF te gaan stemmen om tegenwicht te geven. De PvdA wordt volgens de peilingen weer zo groot. Tegenwicht is misschien wel verstandig', zegt ze terwijl ze haar jas pakt om naar wéér een overleg met de wijkagent te gaan.

Ton Germanus vindt dat het CDA te veel alles open wil houden. ,,Eigenlijk zou ik op beide partijen willen stemmen. Ik heb nog een week.'

Twee straten verderop overwegen Tonnie (56) en Willy (61) Van der Hoeven om terug te keren naar de PvdA. Ze wisten tot een paar weken geleden zeker dat ze op 22 januari zouden thuisblijven. Ook in mei bleven ze al thuis.

De Van der Hoevens zijn echte Malburgers. Ze komen uit een rood nest. Ze werkten hard, leefden netjes, staan in de weekeinden langs het voetbalveld en brengen de zomers door op de camping. ,,Politiek interesseert ons niet zo', verontschuldigt Willy van der Hoeven zich, die als ex-bouwvakker geniet van een vervroegd pensioen.

Ze wilden heus wel stemmen, zegt Tonnie van der Hoeven. ,,Maar alléén op de PvdA. En de PvdA van tot een paar weken geleden, daar herkennen wij ons niet meer in. In Wim Kok hadden we vertrouwen. In Melkert niet; toen zijn we afgehaakt.'

Een paar weken geleden bromde Willy van der Hoeven nog: ,,Politiek, wat schiet je ermee op'.

Sinds een paar weken volgen ze het politieke nieuws weer. ,,We kennen nu ook Wouter Bos, daar hadden we in november nog nooit van gehoord. Hij komt heel positief over. Hij stelt zich heel goed op. Dus nu staan we in dubio. Eigenlijk denk ik dat we wel weer gaan stemmen. Ik ben blij. We gaan terug naar het oude nest', zegt Tonnie van der Hoeven. ,,Ik zie weer toekomst.'

De Van der Hoevens wonen al twintig jaar in de Klaproosstraat. Twee jaar geleden verhuisden ze binnen hun eigen straat, ze schoven dertien huizen op. ,,We zijn gevlucht vanwege de buren. Ze hielden ons 's nachts wakker met harde muziek, terwijl ik 's ochtends om vijf uur moest opstaan. We hebben heel vaak gevraagd of het zachter kon. Maar ze spraken nauwelijks Nederlands. Ze waren van buitenlandse komaf. Hun achtertuin was een puinhoop en daar keken wij recht op uit. Maar zij wilden niet meebetalen aan een schutting, dat mochten wij zelf regelen. Toen hebben we ons boeltje gepakt. Een paar jaar geleden hadden we die schutting niet nodig. Toen sprak je nog met elkaar. Over de heg.'