Mega-kerk brengt platgewalst deel Boekarest weer tot leven

In het centrum van Boekarest verrijst de komende jaren een van de grootste kerken van Oost-Europa. De 'Kathedraal van de redding van het volk' wordt een hypermoderne ode aan God en aan het geloof van het Roemeense volk. De patriarchaat is trots op het project, de burgemeester van Boekarest ziet het als nieuwe toeristische trekpleister. Maar: van dat geld kan het hele land een jaar eten.

Bisschop Vincentiu Ploiesteanul wijst vol trots naar de enorme kale vlakte in het centrum van Boekarest. ,,Hier zal onze vurige wens in vervulling gaan'', zegt de bisschop, woordvoerder van het Roemeens patriarchaat. ,,Over vier jaar staat hier de modernste orthodoxe kerk ter wereld. Ons volk droomt hier al honderdvijftig jaar van. De inwijding zal voor veel Roemenen nog meer betekenen dan de decemberrevolutie in 1989.''

De plek verraadt nog weinig van wat hier te gebeuren staat. Amper tien werklieden lopen ogenschijnlijk doelloos rond over de vlakte, verder heerst de stilte. Maar achter de schermen wordt al hard gewerkt aan het gebouw dat in 2006 op deze plek moet staan: de Kathedraal van de redding van het volk, volgens het patriarchaat een van de grootste orthodoxe kerkgebouwen ter wereld -in elk geval de modernste. Alleen de getallen zijn al indrukwekkend: de kathedraal wordt 75 meter hoog, 90 meter lang en kan straks 6000 gelovigen herbergen. De kerk zal worden voorzien van tal van technische snufjes, zoals een groot videoscherm en elektronisch beweegbare panelen.

Om het gebouw heen wordt een lommerrijk park aangelegd, met een totale omvang van vier hectare. Ook de bouw van een ondergrondse parkeergarage behoort tot de plannen. ,,Sinds de verzelfstandiging van het Roemeense patriarchaat in 1864 dromen wij al van een nationale kathedraal'', zegt bisschop Ploiesteanul. ,,Nu het dan eindelijk zover is, willen we er ook iets bijzonders van maken. Het wordt een kathedraal van deze tijd.''

Het Roemeense patriarchaat heeft er een pikante plek voor uitgekozen. Het gebouw komt te staan aan Boulevard Unirii, de laan van eenheid, die tot 1990 de Boulevard Victorie Socialismului heette. Hier, in het hart van de Roemeense hoofdstad, bouwde dictator Nicolae Ceausescu van 1982 tot zijn dood in 1989 aan wat hij 'de eerste socialistische hoofdstad voor de nieuwe socialistische mens' noemde.

De brede boulevard wordt aan beide kanten geflankeerd door enorme witte flatgebouwen in Stalin-gothiek, gebouwd als werk- en woonruimte voor de duizenden ambtenaren van de Communistische Partij. Aan het einde van de laan, op amper vijfhonderd meter van de plek waar het kerkgebouw verrijst, staat een heel ander soort kathedraal: het voormalige Huis van de Republiek, nu bekend als het Volkspaleis, een in opdracht van Ceausescu gebouwde ode aan het communisme en een van de grootste gebouwen ter wereld, met een oppervlakte van 33 hectare.

Hier had de atheïst Ceausescu het bolwerk van het Roemeens communisme gepland. Voor de bouw van dit stadsdeel werden duizenden huizen, twaalf kerken en drie eeuwenoude kloosters platgewalst. En nu verrijst er de 'Kathedraal van de redding van het volk', waarvan alleen de naam al een flinke trap na is in de richting van de afgezette dictator.

,,Alleen al op dit perceel stonden ooit vijf orthodoxe kerken'', zegt de bisschop. ,,Ceausescu heeft ze vernietigd. Het is inderdaad een opmerkelijke plaats, zo vlak bij het Volkspaleis - maar het is de enige ruimte van dergelijke omvang in Boekarest die nog beschikbaar is. En eerlijk gezegd vind ik het, nu ik eraan gewend ben, ook wel iets hebben: de nationale kathedraal, middenin het gebied dat Ceausescu vernietigde. Het is alsof dit stadsdeel nu weer tot leven komt.''

Hoe trots het patriarchaat ook is op haar nieuwe paleis, veel Roemenen hebben er juist kritiek. Honderdduizenden gezinnen in Boekarest kunnen amper rondkomen van hun karige inkomens, ziekenhuizen missen de middelen om hun patiënten fatsoenlijk te behandelen en honderden bejaarden gaan dagelijks bedelend over straat. Dat is volgens hen geen plaats voor een peperdure, ultramoderne kathedraal.

In de Domnita Balasa-kathedraal, een beeldschoon negentiende-eeuws kerkje verstopt achter de flats van Boulevard Unirii, steekt Monica Niculescu (72) een kaars aan. Ze verbreekt de devote stilte als haar op fluistertoon wordt gevraagd naar de plannen voor de Kathedraal van de redding van het volk. ,,Gekken zijn het'', zegt ze luid. ,,Zesduizend miljard lei gaat dat kosten! Realiseert u zich dat heel Roemenië daar een jaar lang van kan eten?''

Al zestig jaar komt ze vrijwel dagelijks naar dit kerkje, zegt ze. ,,Ceausescu heeft overwogen om ook deze kerk plat te walsen. Maar plotseling zag hij er vanaf.'' Ze weet het zeker: God heeft het gebouw gespaard. ,,Dit is een heilige plaats. Hier hoort God ons. Wij hebben geen kerk met elektrische deuren nodig, dat geld kan beter besteed worden. Geef het aan ons, dan kunnen we weer eens vlees eten. Kerken hebben we genoeg.''

Mevrouw Niculescu, een van de naar schatting zestien miljoen orthodoxe Roemenen, staat niet alleen. Nadat het Roemeense patriarchaat in 1998 de ruwe plannen voor de kathedraal openbaar maakte, barstte een storm van kritiek los. Vooral intellectuelen vonden het project ultieme geldverspilling in een periode waarin Roemenië iedere lei hard nodig heeft.

Toch wist het Roemeense patriarchaat de benodigde 200 miljoen euro redelijk eenvoudig bij elkaar te krijgen. Vooral particulieren, zowel rijk als arm, hebben veel geld gedoneerd voor de bouw van de kathedraal. ,,Roemeens-orthodoxen luisteren naar hun patriarch'', legt kerkhistoricus Ioan Leb van de universiteit van Cluj uit. ,,In het openbaar wordt veel geklaagd over de kosten van de kathedraal. Maar als het patriarchaat het volk om geld vraagt, wordt grif gegeven. Het geloof is hier hechter dan in West-Europa: veel mensen durven een verzoek van de patriarch niet te weigeren. Hij is tenslotte een afgezant van God.''

En dan is er ook nog de gemeente Boekarest, die weliswaar nauwelijks geld heeft voor wegen en waterleiding, maar die toch het enorme perceel ter beschikking stelde en naar verluidt ook financieel fors bijdraagt.

De ambitieuze burgemeester van Boekarest, Traian Basescu, ziet in de kathedraal een middel om zijn stad aantrekkelijker te maken voor toeristen. ,,Dit wordt een uniek gebouw, dat gelovigen uit de hele wereld zal lokken'', zei Basescu onlangs. ,,De stad kan hier werkelijk alleen maar profijt van hebben.''

Bisschop Vincentiu Ploiesteanul vindt de kerk helemaal niet te duur. ,,Sinds de revolutie zijn in ons land ruim duizend kerken gebouwd -allemaal met geld van gelovige Roemenen. Blijkbaar is Roemenië niet zo arm als sommigen beweren. Wij werken met het geld dat de orthodoxe christenen ons schenken. En uit de vele giften blijkt maar weer dat de meeste Roemenen zeer toegewijde gelovigen zijn.''

De critici zullen wel bijdraaien, denkt kerkhistoricus Leb. ,,Een deel van de Roemenen reageert altijd negatief op een ambitieus plan. Wanneer de kathedraal er straks staat, zal hij uitgroeien tot een nationaal symbool. Net als Ceausescu's Volkspaleis.''