De toerist heeft geen zin in ecoreizen

Vorig jaar was het Internationale Jaar van het Ecotoerisme. Is de reisbranche daarvan opgeknapt? En weet de toerist met goede bedoelingen nu waar hij wezen moet?

,,Eco heeft te veel bijsmaak,'' zegt Naut Kusters van ECEAT, non-profit uitgever van groene vakantiegidsen. ,,Lang niet alle hotels willen met ecotoerisme geassocieerd worden.'' Daarmee is meteen het eerste probleem rond ecotoerisme gelanceerd: eco verkóópt niet. Bij eco denkt de Nederlander aan gezondheidssandalen en scharrelvlees, niet aan vakantie. Slechts zo'n vijf procent van de consumenten is bereid bij de keuze van een vakantie ook duurzaamheid en milieu mee te wegen.

De klant zit dus niet op ecoreizen te wachten. En toch moet het 'eerlijker' of op z'n minst 'groener', vindt de reisbranche zelf. Al was het maar uit economische motieven. Want zo 'uit' als eco is, zo populair is nog altijd de ongerepte natuur. Zonder natuur is er straks misschien geen markt meer.

,,We moeten duurzaamheid op een andere manier verpakken'', zegt Nico Visser, milieumanager bij touroperator TUI Nederland. En daarom ontwikkelde TUI voor zijn merk De Boer en Wendel de Travellers Collection, een duurzame reisformule voor verre rondreizen. Visser: ,,Wat daar duurzaam aan is? De klant ziet het niet eens, maar onze filosofie is: logeren in kleine hotels van lokale eigenaars. De toerist dichter bij de natuur en cultuur brengen zonder die geweld aan te doen.''

En daar is dan probleem twee: de wildgroei aan definities, criteria en keurmerken. Wat is groen of eco, wat duurzaam of eerlijk? Volgens critici uit ontwikkelingslanden, verenigd op het Third World Network op internet, is de (westerse) reisindustrie vaak niets van dit alles. Veel toerisme is juist slécht voor het milieu en de lokale bevolking profiteert maar zelden mee. Dat was reden voor hen om 2002 uit te roepen tot het Jaar van Herbezinning op Toerisme.

Intussen moet de reisindustrie ook gewoon geld verdienen. Daarom gaat Arke, onderdeel van TUI Nederland, zich ook komend jaar profileren met de goed verkopende all inclusive reizen. Bij dit soort reizen zitten de toeristen, plastic bandje om de pols, veilig opgesloten in een luxe vakantiedorp. Eten, drinken, souvenirs en vertier, voor niets hoeft de toerist nog een beroep te doen op de lokale bevolking.

Daar zitten onethische kanten aan, erkent Visser: ,,Ik ben in de Dominicaanse Republiek door complete spooksteden heen gereden. Stadjes die vroeger levendig waren, waar je nu een kanon kunt afschieten. Kleine winkels, restaurants, allemaal dicht omdat de toeristen het vakantieresort niet meer uitkomen. Je hoort het mij niet goedpraten.'' Maar het kan ook anders, zegt Visser: hij kent voorbeelden waarbij de lokale bevolking wel degelijk betrokken is bij het all inclusive systeem. Bijvoorbeeld als toeleverancier van etenswaar en verkoper van souvenirs in het vakantiedorp.

Al is de reisbranche zich steeds meer van haar verantwoordelijkheid bewust, veel vakanties zijn nog niet bepaald duurzaam. Het is ook erg veel gevraagd: de reisbranche als zelfreinigend systeem. Lucas Reijnders, hoogleraar milieukunde, vindt dat de Nederlandse overheid zich er veel actiever mee moet bemoeien: ,,Serieuze discussie over ecotoerisme is er ook het afgelopen jaar niet geweest. Dat is slecht. Ik vind dat de overheid de reisbranche tot meer transparantie moet dwingen.''

Aan een reis zou een verplicht 'productdossier' moeten hangen, vindt Reijnders, met daarin een overzicht van de milieukosten van een reis. Op het label bij een natuurreis door Ecuador is dan bijvoorbeeld de milieubelasting becijferd van vliegreis, zwembadwater en airco op de kamer.

Prima idee, vindt Nico Visser, maar misschien niet zo makkelijk uitvoerbaar. Want hoe bereken je die milieubelasting precies, welk model moet je gebruiken? Overleg over een standaard CO2-compensatie tussen de reisbranche en milieudeskundigen is het afgelopen jaar juist verzand in dit soort theoretische geharrewar.

Toch zijn er wel enkele aardige initiatieven voor duurzaam toerisme ontplooid. Zo organiseert de Stichting Milieueducatie een politieke discussie tijdens de Vakantiebeurs. Belangrijkste inzet: meer betrokkenheid van de overheid bij het gedrag van Nederlanders op vakantie. Het ANVR werkt aan een verplicht pakket milieumaatregelen voor alle Nederlandse reisorganisatoren. En de stichting ECEAT lobbyt achter de schermen voor een Europees ecokeurmerk: 'Visit'.

En de eenzame ecotoerist? De bewuste toerist die in het vakantieland liefst zo weinig mogelijk stinkende sporen achterlaat? Die moet zich, ook in het Jaar Ná het Ecotoerisme, nog steeds een weg banen door stapels groezelige ecokeurmerken en halve, onduidelijke informatie.