'Ja, we kunnen politici maken en breken'

Ze wilden wel, de lijsttrekkers, graag zelfs: met elkaar in debat, vanavond op RTL 4 (21.30 uur), in de aanloop naar de verkiezingen op 22 januari. Maar ook met Herman Heinsbroek, de controversiële oud-minister (LPF), als nabeschouwer in één en dezelfde uitzending? Dat nooit. Dan maar nabeschouwen in een apart programma, aansluitend aan het debat, besloot RTL: in 'Nieuws aan tafel' van RTL-nieuwslezer Rick Nieman.

Nieman: ,,Prima dat de partijen willen onderhandelen over zo'n debat, de setting ervan. Zeker na de ervaringen met de 'Soundmixshow' eind april vorig jaar, toen er in de pauze werd gedebatteerd. Ik vond en vind trouwens dat er op dat debat zelf niets was aan te merken.

Maar de politieke partijen waren alle heisa eromheen zat. En dat begrijp ik wel. Voor de uitzending van vanavond was onze inzet om niet alleen sec een debat te houden, maar er een voor- en nabeschouwing aan te koppelen. Maar de meeste politici waren tegen de deelname van Heinsbroek. Voor ons was die eis onacceptabel. Wij wilden niet dat de partijen invloed zouden hebben op de keuze van onze gasten. En daarom hebben we de nabeschouwing nu maar in een apart programma ondergebracht, mijn eigen 'Nieuws aan tafel'. Daar hebben de politici niks over te zeggen. Waarom ze Heinsbroek niet wilden? Ze zeggen dat uit afkeer van de persoon, maar ik denk dat het angst was.''

Voor het debat zijn de lijsttrekkers uitgenodigd van de vier partijen die het op dit moment het beste doen in de peilingen: Balkenende van het CDA, Bos van de PvdA, Zalm van de VVD en Marijnissen van de SP. Herben van de LPF, Halsema van GroenLinks, in grootte de twee volgende partijen, vielen buiten de boot. Nieman: ,,Nodig je zes of zeven partijen uit, dan wordt het al snel een zootje. Ook hebben we gedacht om over elk onderwerp telkens twee lijsttrekkers aan het woord te laten, zoals 'Buitenhof' vorig jaar heeft gedaan. Maar dat schiet ook niet op. Nu dan maar vier lijsttrekkers. Ter compensatie hebben we Herben en Halsema uitgenodigd voor de uitzending van 6 januari. Maar Herben wilde niet met Halsema. Nou ja, dan niet. Halsema komt nu alleen.''

Sinds mei vorig jaar is Niemans 'Nieuws aan tafel', een achtergrondprogramma waarin (oud-)politici, media-experts en anderen hun mening kunnen geven over actuele ontwikkelingen, niet meer op het scherm geweest. Uit bezuinigingsoverwegingen, aldus Nieman. Nu Barend & Van; Dorp op vakantie zijn is er plaats voor een reeks van vijftien nieuwe uitzendingen, tweemaal per week. De drie eerste uitzendingen zijn gewijd aan de verkiezingen. Daarna nemen Barend & Van Dorp het over. Na de verkiezingen gaat het beroemde duo opnieuw op vakantie en zet Nieman zijn 'Nieuws aan tafel' weer voort, tot in maart. En niet op RTL 5, zoals gebruikelijk, maar op RTL 4, dat veel meer kijkers trekt. Nieman hoopt op 400000 à 500000 per uitzending tegen zo'n 200000 bij RTL 5.

Behalve Heinsbroek zullen ook Jan Tromp van de Volkskrant en Pauline van Aken, een nog onbekende mediatrainer, het debat nabeschouwen. Nieman: ,,Van Aken zal vooral op de lichaamstaal letten van de politici. Niet onbelangrijk, zoals we sinds het debat na de gemeenteraadsverkiezingen op 6 maart weten. Het werd een afgang voor Melkert en Dijkstal. Ik heb vijf jaar in de VS gestudeerd, journalistiek, in de Reagan-jaren. En ik ben er toen van doordrongen geraakt hoe belangrijk de manier van communiceren is. Ik pleit niet voor het kopiëren hier van die Amerikaanse methoden, maar sommige voorlichters van politieke partijen hebben echt geen kaas gegeten van moderne communicatie. Met Melkert had het beter kunnen aflopen -hij had in elk geval zonder gezichtsverlies de politiek kunnen verlaten- als hij beter was getraind. Na de afgang op 6 maart is hij bijgeschoold door Ton Elias. Daarna deed hij het ook stukken beter.''

,,Ik was stomverbaasd toen ik in Vrij Nederland las dat zo'n campagnestrateeg als Jacques Monasch van de PvdA er nog steeds van uitgaat dat de politiek de agenda bepaalt, dat journalisten dat braaf volgen -ze mogen nog een paar kritische vragen stellen, dat wel- en dat het dat dan is. Maar zo is het natuurlijk al lang niet meer. De media bepalen de agenda. Ja, we leven in een mediacratie. We kunnen politici maken en breken. Je kunt, zoals Melkert, binnen een partij nog wel omhoog komen op inhoud, maar daarna kun je toch nog worden afgebrand vanwege je media performance.''

,,Dat betekent nog niet dat het hier zo zal worden als in de VS. Kijk maar naar Balkenende. Dat burgerlijke, dat nerdy van hem. Die bril, dat haar. Een jaar geleden had niemand voorspeld dat hij het zo goed zou doen. Toch is dat gebeurd: omdat hij zichzelf is. Dat geldt ook voor Marijnissen. Die is zo sterk. Je ziet dat hij gelooft in zijn missie. Wouter Bos van de PvdA is ook een interessant geval. Van alle lijsttrekkers heeft hij het 't moeilijkst. Maar Kay van der Linden (de vroegere campagnestrateeg van Leefbaar Nederland, red.) zei tegen me: hij zou de verkiezingen glansrijk kunnen winnen. Zijn partij is bekend en staat voor een traditie. Dat is een voordeel en tegelijk is Bos fris en nieuw. Maar ik moet erbij zeggen: ik heb de magie van Bos nog niet gezien. Hij is toch ook nog niet helemaal zichzelf op het scherm.''

De media is tijdens en na de vorige verkiezingen veel verweten. Eerst dat ze het fenomeen-Fortuyn en de massale onvrede die hij vertegenwoordigde niet hebben zien aankomen. Vervolgens -dat verwijt kwam uit de LPF-hoek- dat Fortuyn zou zijn gedemoniseerd.

Nieman: ,,Dat eerste verwijt is terecht, maar iets minder voor het RTL-nieuws. Wij zijn dan ook een commerciële omroep. We moeten weten met wie en voor wie we praten. Maar laat ik niet flauw doen: ook de redactie van RTL is blank, tussen de dertig en veertig, goed opgeleid en woont in de goede buurten.''

,,Dat Fortuyn is gedemoniseerd: Herben heeft tegen mij gezegd dat hij daarmee doelde op de publieke omroepen. Jullie hebben hem veel serieuzer genomen, zei hij. En dat klopt ook wel. Frits Wester heeft keer op keer gezegd: laten we de LPF toch vooral aan blijven kijken, ze het voordeel van de twijfel gunnen. Bij 'Barend & Van; Dorp' heeft de LPF dan ook alle ruimte gekregen. En misschien wel te veel.''