Wantrouwen groeit jegens trustkantoren

Circa duizend miljard euro per jaar gaat er om bij 150 Nederlandse trustkantoren. Zij beheren de financiën van buitenlandse bedrijven. Maar toezicht bestaat nauwelijks. Daarin moet verandering komen: De Nederlandsche Bank gaat controleren of trusts zich onthouden van witwassen, belastingontduiking of het financieren van terrorisme.

AMSTERDAM - ,,Het is vreemd dat je zo weinig weet van een sector waar zoveel geld in omgaat'', erkent Willemieke van Gorkum. Zij is bij DNB verantwoordelijk voor het toezicht op trustkantoren, die vaak om belastingredenen de financiën van buitenlandse bedrijven in Nederland beheren.

Het toezicht beperkt zich nu nog tot de bankdochters, een klein deel van alle kantoren. Alle andere trust-dienstverleners vallen op dit moment buiten ieder toezicht.

,,Het is mogelijk dat trustkantoren zich bezighouden met witwassen van crimineel geld, met belastingontduiking of met het financieren van terrorisme'', zegt Van Gorkum. ,,Er zijn voorzover bekend geen wanpraktijken in Nederland, maar we moeten het allemaal wel goed in kaart brengen.'' Daarvoor moet Van Gorkum, met op termijn vijf medewerkers, nog wel wat moeite doen. Circa 45 trustkantoren hebben zich verenigd in twee belangenorganisaties, de overige honderd onttrekken zich aan iedere organisatie.

Iedereen kan een trustkantoor vestigen zonder dat te melden, afgezien van een inschrijving bij de Kamer van Koophandel. Van Gorkum moet dus de handelsregisters van de Kamers en zelfs de telefoongids erbij halen om alle kantoren in beeld te krijgen. Ook toen DNB eind 2001 de financiële sector inschakelde om terroristische tegoeden te blokkeren, kon het overgrote deel van de trustkantoren niet worden benaderd.

Trustkantoren komen in Nederland bijna net zo vaak voor als op de Antillen of de Kaaimaneilanden. Nederland speelt immers een belangrijke rol in de financiële dienstverlening voor grote concerns. Het vriendelijke belastingklimaat is voor veel bedrijven reden om hun winsten boekhoudkundig naar Nederland te sluizen. Zo bestaat er hier geen bronbelasting op rente en royalty's, de opbrengsten van auteursrechten op bijvoorbeeld films en muziek. Bovendien kunnen grote bedrijven afspraken maken met de belastingdienst over de tarieven die ze moeten betalen.

Een nieuw wetsvoorstel van het ministerie van financiën moet de trustkantoren onder toezicht van De Nederlandsche Bank brengen. Trustkantoren moeten in de toekomst zorgen dat ze weten met wie ze zaken doen, net als banken en verzekeraars. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar nu kunnen de opdrachtgevers anoniem blijven, bijvoorbeeld door zich te verschuilen achter bv's. Ook moeten trustkantoren grote transacties in contanten gaan melden, net als banken, wisselkantoren, notarissen en handelaren in luxegoederen.

Het wetsvoorstel is onderdeel van een operatie van financiën om de integriteit van de financiële sector te versterken. Vooral na de aanslagen van 11 september in de Verenigde Staten is internationaal de druk toegenomen om zicht te krijgen op grote geldstromen, om zo het financieren van terrorisme aan te pakken. Maar het witwassen van drugsgelden en andere criminele verdiensten is al een oudere verdenking. ,,Internationale organisaties, zoals de Oeso, zien in trustkantoren een verhoogd risico wat betreft witwassen'', zegt Van Gorkum. Bovendien is het mogelijk dat bedrijven, ondanks het milde regime, via trustkantoren de belastingen ontduiken.

DNB zal ook straks niet de boeken van alle trustkantoren gaan controleren. Het is de bedoeling dat de kantoren zelf alle gegevens verzamelen en die beschikbaar houden voor de toezichthouder. ,,Het trustkantoor moet een soort vooruitgeschoven post worden'', zegt Van Gorkum. ,,De dienstverleners moeten weten met wie ze zaken doen en wat die cliënten van plan zijn. Ze moeten dus kritisch en alert zijn.''

Is dat niet te veel gevraagd voor een sector die nu in een schemergebied opereert? Van Gorkum meent van niet. ,,De sector heeft zich positief uitgelaten over onafhankelijk toezicht. Dit is geen aardverschuiving.'' De twee branche-organisaties hebben zelf al regels opgesteld waar de leden aan moeten voldoen en ze willen dat ook de andere trustkantoren daaraan voldoen. En DNB heeft sancties achter de hand. ,,We kunnen een aanwijzing geven'', aldus Van Gorkum, ,,en als dat niet voldoende is een boete of een dwangsom.''

Het wetsvoorstel is totstandgekomen in overleg met de twee branche-organisaties en de Nederlandse Vereniging van Banken. Tot 14 februari kunnen alle betrokkenen een reactie geven, volgend jaar moet het toezicht op de trustkantoren geregeld zijn.