Pieter van Vollenhoven : We moeten nu kopen

'De vraag die we de komende jaren moeten beantwoorden, is of wij in het drukke Nederland nog ruimte willen vrijmaken voor natuur. Als je die vraag met 'ja' beantwoordt, zul je als overheid moeten doorgaan met het aankopen van grond, want dat is de enige weg waarvan je zeker weet dat die lonend is. Als je niet aankoopt, komt de natuur in gevaar.''

Mr. Pieter van Vollenhoven vindt dat die vraag in de politiek iets te gemakkelijk positief wordt beantwoord: ,,Als je vraagt of we de ecologische hoofdstructuur willen behouden, word je warm omarmd en zeggen ze: natuurlijk, meneer Van Vollenhoven, die plannen zijn van grote waarde voor ons land. Vervolgens word er bezuinigd op het aankopen van grond en wordt de weg ingeslagen van het agrarisch natuurbeheer en de particuliere natuuraanleg. Agrarisch natuurbeheer is op zich wel lonend maar dient wel met een waakzaam oog te worden bezien. Het blijft in de eerste plaats landbouw, de natuurwaarden zijn gering, het kost geld en het is slechts voor de korte termijn; de contracten met de agrariërs hebben een looptijd van zes jaar. En voor particuliere natuuraanleg, hoezeer die mij ook als muziek in de oren klinkt, is de animo nog zo gering -gemiddeld tot nu toe slechts 150 hectare per jaar- dat deze weg een uiterst twijfelachtige is zolang je de belangstelling en de middelen niet weet te vergroten.''

,,Je kunt natuurlijk ook zeggen dat je niet aan die ecologische hoofdstructuur wilt vasthouden. Als je dan een bepaalde vlinder wil zien, moet je naar het buitenland. Zoals je zegt: voor de zon moet je naar Marokko of Turkije, zeg je dan: voor dat dier vlieg je maar naar elders want, het is reuzejammer, maar dat hebben we niet meer in Nederland. Vroeger wel, maar nu hebben we alleen nog fraaie fabrieksgebouwen. Dat is een keuze die de komende kabinetsperiode moet worden gemaakt. Maar als je zegt : nee, we leven in Nederland en het is goed dat we hier van de natuur kunnen blijven genieten, groen en natuur zijn belangrijk voor heel veel mensen en we kunnen niet allemaal weg, dan moet je die natuur hier in dit dichtbevolkte gebied ook behouden en er het geld voor over hebben. Dan moeten we investeren.''

De natuur is in de twintigste eeuw sterk achteruitgegaan, zowel in oppervlakte als kwaliteit, met ernstige gevolgen voor de biologische verscheidenheid. Een van de grote problemen is de versnippering: grotere natuurgebieden zijn zeldzaam geworden. Van Vollenhoven: ,,Het antwoord van de overheid daarop is het vergroten en verbinden van de eenheden bestaande en nieuwe natuur. Dat antwoord heeft een naam gekregen waarvan alle radioprogramma's zeggen: dat woord wil ik niet horen; de ecologische hoofdstructuur (EHS) dus. Deze had bij aanvang een omvang van 480 000 hectare en moet in 2018 circa 750 000 hectare groot zijn. Nu, in 2003, zijn we nog niet op de helft en gaan we tachtig tot negentig miljoen euro per jaar bezuinigen op het aankopen van grond. De vraag komt dan aan de orde of we het wel redden met die EHS.''

Van Vollenhoven, die ook voorzitter is van het Nationaal Restauratiefonds, maakt bij die vraag een vergelijking met de wereld van de monumenten: ,,Ook daar werden toezeggingen niet waargemaakt en bleven toegezegde subsidies uit, met als gevolg dat rijksmonumenten verloederden. De gemeenteraad vroeg dan: wat moeten we met die verloedering? En vervolgens zei de projectontwikkelaar: ik los het wel voor je op. Met de bulldozer. En zo gaat het met de natuur ook. Nu net, na veel moeite en gebakkelei en met vijf jaar vertraging, de begrenzing van de EHS voor 92 procent is vastgesteld, komt de overheid met de mededeling dat de broekriem wordt aangehaald en blijven de toegezegde subsidies uit. Mijn grote zorg is of we die gereserveerde gronden binnen de EHS nog wel kunnen vasthouden. Er is geen wet die ze beschermt en ook al zou er een wet komen om die gronden planologisch veilig te stellen, dan helpt dat nog niet. Net zoals voor monumenten op een gegeven moment toch sloopvergunningen worden afgegeven, wordt de druk op de grond zo groot dat er toch wordt gebouwd. We hebben een aantal gedeputeerden gevraagd of, wanneer de toezeggingen niet worden waargemaakt, ze stand kunnen houden tegen de druk van een Betuwelijn of extra bebouwingen. Dat blijkt zeer de vraag te zijn en ik vrees dan ook dat de EHS niet tot stand komt.''

Van de drie motoren achter de EHS (aankopen van grond, agrarisch natuurbeheer en particuliere natuuraanleg) is de eerste volgens Van Vollenhoven de enige die echt bewezen heeft de EHS te kunnen realiseren: ,,Dat pad moeten we blijven volgen; die motor moeten we warm en draaiende houden, dus we moeten nu kopen. Dat is goedkoper dan uitstellen tot 2008, wanneer de grondprijzen nog verder zijn gestegen. Het is net als met monumenten: als de restauratie van een kasteel nu twee miljoen kost en je stelt de restauratie acht jaar uit omdat er geen geld is, dan ben je wegens inflatie en voortgaand verval zeven miljoen kwijt. Het is goedkoper grondaankopen naar voren te halen dan uit te stellen. Als je bekijkt wat we vroeger gewoon niet hebben gekocht, trek je je haren uit je hoofd van spijt, want de grondprijs is enorm gestegen. Het is jammer dat we in het verleden niet kordater zijn geweest en niet meer aankopen veilig hebben gesteld.''

,,Daarom zegt het Groenfonds als schot voor de boeg van het nieuwe kabinet: focus je bij de natuur op grondaankopen. Dan stel je meer natuur veilig dan met de wegen die men nu voor ogen heeft. Als de overheid dan toch wil bezuinigen, acht ik het niet uitgesloten dat ze tegen het Groenfonds zegt: leen het bedrag dat ik bezuinig maar op de kapitaalmarkt. Het gaat eventueel om een jaarlijks bedrag van tachtig tot negentig miljoen euro. Eventueel, want als het weer beter gaat, hoef je niet meer te lenen. Ik vind dat lenen een ernstig punt van overweging voor het kabinet moet zijn. Goed, je verhoogt de staatsschuld iets, maar dat valt wel mee en de grond die je ervoor koopt, blijft zijn waarde behouden. Die grond, die is nooit weg. De rekening mag ook best een stukje in de toekomst liggen, want vooral de toekomstige generatie plukt de vruchten van de grond die je nu voor natuur koopt. En het leenin strument is er al: in 1991 hebben rijk en provincies afgesproken leningen van het Nationaal Groenfonds in te zetten voor aankopen wanneer er in een bepaald jaar geen geld genoeg zou zijn. Een verdubbeling van de maximale jaarlijkse last van rente en aflossing van elf miljoen euro levert 165 miljoen euro op. Dat is de volledige bezuiniging van de komende twee jaar.''

Overigens hebben de bezuinigingen ook een positief effect, meent Van Vollenhoven: ,,Als je iedere keer hoort: dat willen wij ook, dat gaan we zeker doen, maakt u zich niet ongerust, dan kun je ook in slaap vallen. Door de bezuinigingen zijn we echter fors wakker geschud.''

Het Nationaal Groenfonds maakt zich ernstig zorgen over de bezuinigingen op de grondaankopen voor natuur die het demissionaire kabinet-Balkenende wil uitvoeren. Het is uitgesloten dat het gewenste netwerk van aaneengesloten natuurgebieden kan worden gerealiseerd zonder aankopen van grond door de overheid, zegt mr. Pieter van Vollenhoven, voorzitter van het fonds. De bezuinigingen stellen dat netwerk, de ecologische hoofdstructuur, ernstig in de waagschaal.