Vuurwerk: een uitbarsting van kortstondige baldadigheid

Eén avondje vuurwerk afsteken kostte twee doden, honderden gewonden, 2851 overtredingen door jongeren en 50 miljoen euro. Waarom moet vuurwerk eigenlijk mogen?

AMSTERDAM - ,,Het leven moet wel een béétje gevaarlijk blijven'', zegt Heleen van Royen, schrijfster van het boek 'De gelukkige huisvrouw'. Zij heeft in haar woonplaats Almere met oud en nieuw een heel kistje vuurwerk afgestoken. En dat deed ze vol overtuiging: ,,Leven is óók vuurwerk, toch? Alles wat je doet brengt risico met zich mee.''

Vuurwerk verbieden, risico's uitbannen, Van Royen ziet er niets in: ,,Dat vind ik typisch iets van nu: alles moet volmaakt zijn. Vuurwerk mag niet eens een vinger kosten. Maar we moeten toch ergens aan dood gaan? We vervelen ons in Nederland te pletter, maar dood gaan we niet.''

Ook Charles Vlek, hoogleraar omgevingspsychologie van de Rijksuniversiteit Groningen, is laconiek over het aantal vuurwerkslachtoffers. ,,We kunnen elkaar geen onwetendheid verwijten. Mensen nemen het risico dus bewust.'' Volgens Vlek lijdt Nederland tijdens de jaarwisseling aan 'grootschalige vrijbuiterij': ,,Onze samenleving is strak georganiseerd, maar onder de oppervlakte zijn we vrijbuiters''.

In het dagelijks leven maken we te weinig dingen mee, die aansluiten bij onze natuurlijke driften, zegt Vlek. En daarom claimen we het recht om één keer per jaar één avond over de schreef te gaan. Met deze uitbarsting van 'kortstondige baldadigheid' kan Nederland maar beter leren leven. Vlek: ,,Onder de oppervlakte van de mens broeit het nodige. Dat moet eruit, anders kan het zich heel eng gaan manifesteren. Dat hebben we bijvoorbeeld gezien bij de moord op Fortuyn.''

Ook Don Berghuis, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Brandweerzorg en Rampenbestrijding, stelt vast dat vuurwerk afsteken stevig in de Nederlandse cultuur is verankerd: ,,Het is al een oude traditie. Als je het afsteken van vuurwerk zou verbieden, maak je het voor jongeren juist extra spannend. Dan is de veiligheid veel moeilijker te handhaven.''

Berghuis ziet wel iets in het collectief afsteken van vuurwerk, zoals dat in andere landen gebeurt: de overheid neemt een grote show voor haar rekening, waar iedereen naar kijkt. Maar dat concept slaat bij Nederlanders niet aan, denkt Vlek: ,,Wij zijn zelfdoeners; aan die vrijheid mag niemand tornen''.

Intussen is Nederland rond oud en nieuw véél veiliger dan vroeger, zegt volkskundige Gerard Rooijakkers. Het afsteken van siervuurwerk,geïntroduceerd door de Chinezen, is een relatief jonge traditie. Pas vanaf 1930 verwelkomen Nederlanders het nieuwe jaar ook met geluidloos vuurwerk. Maar knallen doen Nederlanders al veel langer: ,,Vroeger, tot eind achttiende eeuw, schoten mensen met geweren, op straat en uit de ramen, om de overgang van het oude naar het nieuwe jaar auditief te markeren''. Rooijakkers, als etnoloog verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en het P.J. Meertens Instituut, deed onderzoek naar rituelen in Brabant. In 1785 verbood het bestuur van Den Bosch de burgers om tijdens de jaarwisseling te knallen met bussen en geweren. Reden: veel te veel ongelukken. Wie het knalverbod overtrad, moest drie gulden of zijn 'opperste kleed'(jas of overkleding) betalen.