De kiezer heeft het de politici nu wel duidelijk gemaakt

Nog geen jaar na de meirevolutie van Pim Fortuyn keert de kiezer alweer terug op het oude nest. ,,Het systeem is er een meester in om dit soort bewegingen te absorberen.''

DEN HAAG - De oude politiek kreeg 15 mei een ongekende tik, maar als de opiniepeilers vandaag gelijk krijgen, vindt de kiezer dat wel voldoende straf.

CDA en PvdA zijn opnieuw verwikkeld in een strijd om de macht. De VVD volgt op afstand. En de verweesde LPF verliest driekwart van haar aanhang. Zes à acht zetels -dat was in de dagen van de Boerenpartij en DS'70 het maximum voor nieuwe partijen.

Moet de conclusie zijn dat de mei-opstand van 2002 een tijdelijke bevlieging was? Gaat aan het Binnenhof nu alles weer zoals het altijd is gegaan, nu de LPF duidelijk heeft gemaakt heeft dat nieuw lang niet altijd beter is?

,,Nee, er was sprake van een revolutie'', meent Geert Mak, schrijver. ,,Mensen die daarvoor überhaupt niet stemden of hun heil zochten bij de Communistische Partij, vonden in Fortuyn iemand die hun onvrede over zaken als de multiculturele samenleving exact wist te verwoorden.''

Toen kwam de klassieke reactie van de gevestigde orde: zij nam veel van het gedachtegoed van Fortuyn over. Mak: ,,We leven in een land van hollen en stilstaan. De historicus Charles Kennedy heeft prachtig beschreven hoe wij in de jaren '60 mijlenver achterliepen bij de rest van de wereld, om in drie jaar de koppositie in te nemen. Ten opzichte met de rechtse golf in Europa zag je ook een inhaalbeweging. Het Nederlandse systeem is er een meester in om dit soort bewegingen soepel te absorberen.''

En dus neemt de nieuwe PvdA-leider Bos zoveel afstand van zijn voorganger Melkert als maar kan. En beaamde VVD-lijsttrekker Zalm al in het eerste lijsttrekkersdebat dat Nederland vol is. Een bewering die Hans Janmaat in de jaren '80 nog voor de rechter bracht, merkt de Leidse hoogleraar politicologie Irwin op.

Zalm voerde campagne vanuit het idee dat de kiezers ook op andere punten rechtser zijn geworden. Maar daar heeft Irwin geen bewijs voor gevonden. De burger lijkt zich niet veilig te voelen bij de minimale overheid waar de liberalen voor staan.

Irwin: ,,Eigenlijk hebben Nederlanders vertrouwen in de politieke instellingen. In Amerika, waar ik vandaan kom, ligt dat anders. Daar houd je als burger de overheid op afstand, want die is niet te vertrouwen. Nederlanders willen een overheid die zorgt. En als zij boos zijn, zoals vorig jaar, dan maken zij dat één keer duidelijk. Om vervolgens bijna beschaamd terug te keren.''

Wouter Bos heeft dat volgens Irwin begrepen. Hij probeert ex-PvdA-stemmers terug te winnen met thema's die in de jaren '70 tot het PvdA-gedachtegoed behoorden. ,,De sterkste schouders moeten de zwaarste lasten dragen, je hoort het hem steeds weer zeggen. Van Melkert kan ik mij dat niet herinneren.''

Bos brengt die boodschap zo dat die weer past bij de nieuwe tijd. ,,Je ziet dat lijsttrekkers ook hebben geleerd van Fortuyn'', vindt Geert Mak. ,,Volmaakt was het niet, maar ik vond het een levendige campagne. Er werd goed over de zaken gepraat, alleen CDA-leider Balkenende spreekt nog wat apparatsjiktaal.''