Hopen dat ook deze bui gewoon weer overdrijft

Op weg naar de verkiezingen doen politieke partijen hun best om zich zo gunstig mogelijk te presenteren. In een serie profielen van de partijen vandaag D66.

DEN HAAG - Onder aanvoering van Thom de Graaf dreigt D66 voor de tweede keer in ruim een half jaar een gevoelige nederlaag te gaan lijden. De partij raakt volgens de laatste peilingen mogelijk drie of vier van de huidige zeven zetels kwijt. Daarmee zou de partij voor de derde keer halveren. Na het enorme succes van 1994 (24 zetels) leverde de partij onder aanvoering van Els Borst er in 1998 tien in. Bij de laatste verkiezingen gingen onder het lijsttrekkerschap van De Graaf zeven van de veertien zetels verloren. En voor 22 januari staat naast het zetelverlies misschien ook wel het bestaansrecht van de sociaal-liberale partij op het spel.

Nu D66 volgens de Hilversumse en commerciële zenders te klein is bevonden om mee te mogen doen aan tv- en radiodebatten, krijgt de partij weinig media-aandacht. In dat geval kunnen aanhangers folderen tot ze een ons wegen en de lijsttrekker kan zijn keel schor schreeuwen op een zeepkist, de massa bereik je niet meer.

Het gaat kortom bergafwaarts met de boetseerders van twee paarse coalities. Toch kunnen ze hun recente verleden niet als schuldige aanwijzen voor een mogelijk tweede nederlaag. Na het pak slaag van 15 mei krabbelden de paarse vrienden VVD en PvdA weer uit het dal. Ook aan het verkiezingsprogramma kan het niet liggen. Want net als de andere partijen willen de democraten criminaliteit bestrijden, veiligheid op straat verbeteren en integratie van allochtonen krachtig bevorderen.

D66 zet sterk in op verbetering van het onderwijs, maar ook andere partijen willen hiervoor de portemonnee trekken. Als D66 inderdaad minder dan zeven zetels krijgt, valt in ieder geval de ervaren onderwijs-woordvoerster Ursie Lambrechts (plaats zeven) buiten de boot. Dat er deze keer minder aandacht voor de zorg is, heeft misschien ook te maken met het feit dat D66 acht jaar de minister van volksgezondheid (Borst) leverde.

Toch is er naar buiten toe nauwelijks sprake van paniek. Bij D66 heerst de opvatting dat ook deze bui wel weer zal overdrijven. Trouwe D66'ers hebben even zovele hoogte- als dieptepunten meegemaakt. Halverwege de jaren zeventig stond de partij zelfs een keer op nul zetels in de peilingen. Ook nu wordt in ieder geval niet hardop geklaagd over het lijsttrekkerschap van Thom de Graaf, die bekend staat om zijn redelijkheid, integriteit en kennis van de staatkunde.

,,Wat hij mist in deze campagne van verbaal geweld en haantjesgedrag is een grote bek,'' geeft Elkse Schreuder, campagnecoördinator voor de Rotterdamse regio, ronduit toe. ,,Maar we staan als één man achter hem, hoor,'' voegt ze er aan toe. Zelf zegt De Graaf dat hij zich niet gaat verloochenen door aan het verbale gooi- en smijtwerk mee te doen.

D66 dreigt te verliezen waarop vroeger werd gewonnen en zelfs de trend werd gezet: de personality van de lijsttrekker. Oprichter en partijleider Hans van Mierlo kon juist vanwege zijn charme en welbespraaktheid het vertrouwen van de kiezer winnen. Dat heeft geen andere D66-lijsttrekker hem na kunnen doen. Wat de partij ook parten speelt is de beperkte doelgroep: jonge, goedbetaalde, hoger opgeleiden die (nog) niet willen kiezen voor PvdA of GroenLinks dan wel de VVD. De overgrote meerderheid ligt minder wakker van de kroonjuwelen van D66: het homohuwelijk, meer invloed van de burgers op het bestuur en het euthanasievraagstuk.

Thom de Graaf heeft lang getwijfeld of hij opnieuw de kar moest trekken. Van Mierlo en Terlouw vonden van wel. Nu al is duidelijk dat hij er bij vijf zetels of minder het bijltje bij neergooit. Lousewies van der Laan, tweede op de lijst en afkomstig uit het Europees Parlement, kan hem dan gaan opvolgen.