Weinig Chinezen vieren Kerstmis, maar de kerstcadeaus komen uit China

Bontgekleurde, flikkerende kerstlichtjes verlichten de grote winkelstraten in China. Er klinken kerstliedjes waarvan de meeste mensen niets begrijpen. Ze lijken hier niet thuis te horen. Maar in internationaal georiënteerde steden als Peking en Shanghai komt kerstmuziek steeds vaker voor.

De achtergrond van het kerstfeest is nog niet algemeen bekend, al kunnen Chinezen er wel naar raden: het Chinese woord voor kerst, uitgesproken als shengdanjie, betekent vrij vertaald 'feestdag voor de geboortedag van Jezus Christus'. Maar de meeste Chinezen zijn atheïstisch, anderen taoïstisch of boeddhistisch, en maar een heel kleine minderheid is christen.

Kerst blijft voor de doorsnee-Chinees daarom beperkt tot de kerstsfeer in de straten, en de meesten nemen ook geen vrij. Daar wachten ze mee tot het Chinese Nieuwjaar, dat afhankelijk van de maankalender in januari of februari valt.

Alleen jongeren vieren soms Kerstmis, vooral als goed excuus om met vrienden een feestje te bouwen en cadeautjes uit te wisselen. Al is het daarmee oppassen in China. Sommige cadeaus zijn ongepast, zoals een boek of een klok of horloge. Het Chinese woord voor 'boek' klinkt gelijk aan dat voor 'verliezen', en dat wil je je vrienden niet toewensen. 'Een klok geven' klinkt hetzelfde als 'de begrafenis regelen voor een ouder familielid'.

Een boek en klok samen geven is weer geen probleem. Dat klinkt zoals 'iets van begin tot einde voltooien'. Mocht iemand onverhoopt toch een klok of boek krijgen, dan kan het ongeluk afgewend worden door de gever bijvoorbeeld één Renminbi (10 eurocent) te overhandigen. Dan is het cadeau gekocht, niet gekregen. Probleem opgelost.

Maar al viert het gros van de Chinezen geen kerst, dat wil niet zeggen dat het geen belangrijk feest is om een andere reden: driekwart van het speelgoed dat de kerstman dit jaar wereldwijd onder bomen legt, komt uit de volksrepubliek. In de regio rondom de Chinese zeehaven Yantian , niet ver van Hongkong, werden de afgelopen maanden overuren gemaakt. De regio is bezaaid met speelgoedfabrieken die voor alle bekende merken produceren. In de aanloop naar kerst gaan zeker duizend goedgevulde containers per dag naar New York, Southampton of Rotterdam. De speelgoedindustrie verwacht dit jaar voor ruim acht miljard euro te exporteren.

De Chinese lonen zijn voor internationale producenten laag. De arbeiders in de speelgoedfabrieken, vaak jonge vrouwen, werken in deze drukke tijden vaak achttien uur per dag voor een maandloon van vaak nog geen 100 euro. ,,Werkneemsters moeten vragen om naar het toilet te gaan. Ook wordt veel gewerkt met verfstoffen voor plastic speelgoed, waarvan men geen idee heeft hoe schadelijk ze zijn'', zegt Monina Wong op de website van Fair Trade, de organisatie die zich inzet voor een eerlijke wereldhandel.

Wong deed in 2001 onderzoek naar de werkomstandigheden in de speelgoedindustrie: ,,Soms dragen de arbeidsters wel katoenen maskers, maar onduidelijk is hoe effectief die zijn. Ze slapen vaak op grote slaapzalen met veel te weinig sanitaire voorzieningen en krijgen slecht te eten'', aldus Wong. ,,Ook is er in de fabrieken veel geluidsoverlast en gebeuren er veel ongelukken, zeker in piektijden als veel te lang wordt doorgewerkt en de vermoeidheid toeslaat.''

Met de toetreding van China tot de wereldhandelsorganisatie WTO, twee jaar geleden, zijn de arbeidsomstandigheden wel verbeterd, bijvoorbeeld waar het gaat om het uitbannen van kinderarbeid. Volgens deskundigen is het evenwel nog te vroeg om te oordelen of arbeiders er sindsdien echt op vooruit zijn gegaan.