Experimenten met toponderwijs

De verzuchting van VVD-staatssecretaris Nijs van hoger onderwijs, dat een kwalitatief hoogwaardig hoger onderwijs in Nederland sterk wordt gehinderd door de Nederlandse preoccupatie met gelijkheid, is niet zomaar een verzuchting van een vertegenwoordiger van een conservatieve liberale partij. In de opmerking zit een grote kern van waarheid. Het streven naar gelijke kansen voor iedereen is te vaak verworden tot een doel op zich. Met alle gevolgen van dien. Zo wordt onder het mom van gelijkwaardigheid uiteindelijk middelmaat de norm.

Nijs hekelt het egalitarisme in een vrijdag door het kabinet aanvaarde nota, waarin zij pleit voor meer vrijheid voor de hoger-onderwijsinstellingen. Meer vrijheid bij de vaststelling van het collegegeld per studierichting en meer vrijheid bij de vormgeving van topopleidingen en de selectie van geschikte studenten voor die opleidingen.

Het is een goede zaak dat het kabinet-Balkenende de instellingen de komende twee jaar de ruimte wil geven hiermee te experimenteren. Daardoor zou er een doorbraak kunnen komen in een discussie, die in Nederland al veel te lang zo vast zit als een huis. De reactie van de grootste regeringsfractie, het CDA, maakt duidelijk waar het in deze discussie al die tijd aan geschort heeft. De christen-democraten zien niets in de experimenten. Nijs zou, aldus het CDA, streven naar elitair hoger onderwijs, terwijl er in Nederland al zoveel goede opleidingen zijn.

Dat laatste is zeker het geval. Maar echte topopleidingen zijn in dit land schaars. Goed hoger onderwijs is het nastreven meer dan waard, maar dat laat onverlet dat ook extra inspanningen voor toponderwijs voor enkelen de moeite waard is.

Uiteraard mag dat doel nooit tot gevolg hebben dat de aandacht van de overheid voor de toegankelijkheid van het hoger onderwijs voor iedereen verslapt. Ook zal de toegang tot die topopleidingen nooit exclusief voor de studenten uit de rijkere milieus mogen zijn.

Nijs constateert in haar nota dat die voorwaarde aandacht behoeft. Het is echter teleurstellend dat het daarbij blijft. Door die zorg niet uit te werken in maatregelen, kan de indruk ontstaan dat Nijs het probleem weliswaar ziet, maar er niet al te hoge prioriteit aan geeft. De staatssecretaris zal op dit punt met nadere voorstellen moeten komen.