Vaticaan: Jezus is de ware Waterman

Jezus Christus is ook de ware Waterman. Met een verwijzing naar de man die in het evangelie het 'levende water' belooft heeft het Vaticaan in een lijvige studie uiteen gezet dat christelijk geloof en 'new age' niet zijn te verzoenen.

Al in 1998 werd er een (definitief) pauselijk woord over new age verwacht. Maar het kwam er maar niet van en ook de gisteren gepubliceerde Vaticaanse 'reflectie over new age' is een voorlopige: geen encycliek, maar een studiestuk, afkomstig van de Raad voor de cultuur en de Raad voor de interreligieuze dialoog. De (gezagvollere) encycliek lijkt opnieuw uitgesteld.

De rk kerk heeft nooit getwijfeld: new age met zijn god-in-jezelf, zijn zelfverlossing, zijn ratjetoe aan leerstellingen en zijn geloof in aan te leren verlichtingstechnieken biedt een valse utopie en is niet te verzoenen met de ware christelijke leer. Eerbied voor de schepping is mooi, maar aarde en natuur vergoddelijken is verkeerd.

New-age-ideeën krijgen nergens echt de ruimte, maar de hand van de auteurs gaat opvallend ruiterlijk in de eigen kerkelijke boezem. We moeten het fenomeen serieus nemen, omdat new age voedsel geeft aan een geestelijke honger die de christelijke kerk te lang heeft genegeerd. Er is een authentieke geestelijke dorst, waarvan de kerk zich moet afvragen waarom mensen die elders zoeken te lessen.

Twee Vaticaanse afdelingen tekenen voor het document 'Jezus Christus, de drager van het levend water': de raad voor de cultuur en die voor de interreligieuze dialoog. Beide Vaticaanse 'onderministeries' zijn gericht op 'dialoog' - met de cultuur, met niet-christelijke godsdiensten. Ze staan lager in de hiërarchie dan bijvoorbeeld de congregatie voor de geloofsleer, die er niet voor de dialoog is maar voor de uitspraken, de oordelen en de veroordelingen.

In het new-agedocument leggen de opstellers dan ook de nadruk op het verstrekken van informatie en achtergronden. Een rij new-agetermen, -thema's passeert de revue, historische verbanden met tal van stromingen als vrijmetselarij, esoterie, theosofie, hermetisme en meer. In de voetnoten figureert alom de Nederlandse hoogleraar hermetica Wouter Hanegraaff. Zelfs de musical Hair met zijn Age of Aquarius wordt royaal geciteerd - niet met instemming, maar ook niet met verontwaardiging, wel ter toelichting van een zorgelijk fenomeen. Namen, boeken, citaten die wellicht nog nooit in een Vaticaans stuk zijn opgedoken.

Kritiek op new age verpakken de auteurs vaak in citaten van anderen: 'spiritueel narcisme', 'pseudo-mystiek', 'gebrek aan oordeel in de naam van heelheid' en 'gehechtheid aan een privé-wereld van ik-bevrediging'.

En wat is die 'heelheid' dan? Een 'magische mysterietoer' om alle dualisme te overwinnen, dat aan de wortel ligt van de joods-christelijke, westerse beschaving. Maar de Vaticaanse broeders stellen daartegenover dat het kwalijke dualisme op conto kampt van de gnostiek en het manicheïsme.

Theosofische leidsters uit de negentiende eeuw als Madame Blavatsky en later Annie Besant, de heksenbeweging (Wicca) en de feministen: het new-agedocument ziet een nauwe samenhang van het nieuwe-tijdsdenken met de afwijzing van de patriarchale mannengod van joden, christenen en moslims en de populariteit van de moeder-godin aarde.

Bij alle mildheid mag er toch geen misverstand zijn: ,,Het is een of-of kwestie, Christus óf de Waterman van new age, want 'niemand kan twee heren dienen' - om dan alsnog uit de toon te vallen en jegens Christus de keus te laten tussen de houding van de wijzen en die van koning Herodes.

Ten slotte onderstrepen de auteurs dat hun kerk voor alle eerlijke zoekers het betere in huis heeft. Op de wereldwijde zinmarkt kan zij met haar schatten de concurrentie met new age aan.