Ambtseed is weer 'in'

AMSTERDAM - De ambtseed rukt op. Steeds meer gemeenten laten hun (nieuwe) medewerkers zweren dan wel beloven dat zij zich niet schuldig zullen maken aan vriendjespolitiek en geen giften zullen aannemen.

In Maastricht is het burgemeester Leers zelf die de terugkeer van de ambtseed op de agenda heeft gezet. Naar verwachting neemt het college van b. en w. binnenkort zijn voorstel over om nieuwe medewerkers te laten verklaren dat zij onkreukbaar zullen handelen.

,,In dienst staan van het openbaar bestuur, waarbij je werkt met belastinggeld, is toch iets anders dan werken bij een bedrijf'', licht een woordvoerder toe. ,,Zo'n eed doet de ambtenaar nog eens extra bij zijn bijzondere positie stilstaan. Nu normen en waarden weer belangrijk gevonden worden, komt ook voor dit soort aspecten meer aandacht.''

Bij de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) stromen de verzoeken om informatie over de ambtseed binnen. Amsterdam heeft de eed vorig jaar voor zijn nieuwe medewerkers geïntroduceerd, Groningen al twee jaar eerder. Rotterdam en Maastricht overwegen ermee te beginnen. Het ministerie van binnenlandse zaken juicht deze 'herinvoering' toe.

De eed werd in de jaren zeventig geleidelijk aan overal geschrapt. ,,Dat waren de jaren dat we dachten dat de mens van nature goed is'', vertelt prof. H. van den Heuvel, beleidswetenschapper aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. ,,Ik wil best in die goedheid geloven, maar weet wel dat je daar soms een handje bij moet helpen. We zijn ons er nu weer van bewust dat we daar beleid voor moeten maken.''

Van den Heuvel vindt het 'heel goed' dat de ambsteed weer helemaal terug is. De eed onderstreept dat een ambtenaar 'niet zomaar een werknemer' is, maar iemand die het algemeen belang behartigt. Zo'n ritueel -want dat kun je de ambtseed wel noemen- maakt de ambtenaar bewust van zijn bijzondere positie. ,,Het gaat om bewust máken en bewust hóuden'', zegt Van den Heuvel. ,,Géén vriendjespolitiek, geen giften aannemen, geen verkeerde declaraties, dat soort zaken.''

De hoogleraar vergelijkt de eed wel met de ambtsketen van de burgemeester, een gemeentewapen, of een buluitreiking. Allemaal 'tekenen van waardigheid', zeg maar zingevingssymbolen. ,,Nu godsdienst minder belangrijk is geworden, komen andere normen en waarden terug. Ik vind dat interessant, we kunnen gewoon niet zonder.''

In de gemeente Amsterdam publiceerde het Bureau Integriteit gisteren zijn nieuwste cijfers. Dit bureau is twee jaar geleden opgericht om de integriteit van de medewerkers, bestuurders én de gemeentelijke organisatie te bevorderen. In 2002 zijn bij het bureau 95 'integriteitschendingen' (zoals diefstal, corruptie, verduistering, intimidatie) binnengekomen.

Dit is vijftig procent meer dan het jaar daarvoor. Volgens de gemeente heeft deze toename alles te maken met de toegenomen aandacht voor integriteit. Medewerkers worden hierin getraind, er wordt weer over gepraat. Ook weten zowel de medewerkers van gemeentelijke diensten als van stadsdelen dat er een bureau is waar ze met hun klachten of signalen heen kunnen.