EU wil vrije genzaden voor boeren arme landen

BRUSSEL - Kleine boeren in arme landen moeten vrij zijn planten en zaden te gebruiken, ook al rust er een westers patent op. De claims van de biotechnologie-industrie zouden niet voor hen moeten gelden.

Dit standpunt schrijft eurocommissaris Pascal Lamy van handel in een artikel in Our Planet, het blad van de VN-milieudivisie Unep in Nairobi. De Unep praat deze week in de Keniaanse hoofdstad over armoede en milieuvraagstukken en hoe arme landen juist profijt kunnen trekken uit hun genetische bronnen.

De ontwikkeling van gentechnologie gaat gepaard met een groot aantal aanvragen voor patenten. Die verschaffen bedrijven het alleenrecht op de productie en verkoop van de producten die ze ontwikkelen. Dat alleenrecht draagt ook het risico in zich dat boeren plotseling moeten betalen voor goederen of kennis die ze altijd hebben gebruikt. Dat gebeurt bijvoorbeeld als bedrijven in de natuur plantenrassen zoeken, om daar vervolgens haastig het patent op te claimen. Bio-piraterij, heet dit, en Lamy wil voorkomen dat het boeren in arme landen buitenspel zet. Hij vindt dat zij zich van dergelijke patenten niets hoeven aan te trekken.

Lamy wil zelfs nog een stap verdergaan in het bestrijden van bio-piraterij. Hij vindt dat de gentechnologische industrie bij een patentaanvraag zelf moet bekendmaken wat de natuurlijke oorsprong is van het product waarop ze het alleenrecht claimt. Op basis daarvan wordt dan beoordeeld of de aanvraag gerechtvaardigd is, en ook wie met de eer mag strijken.

Kleine boeren in arme landen vrezen ook dat ze gedwongen worden steeds nieuwe zaden te kopen als gentech-bedrijven ze patenteren en zo aanpassen dat slechts één oogst mogelijk is. Onder de voorstellen van Lamy zouden ze zaden van eerdere oogsten kunnen bewaren voor nieuwe aanplant. ,,De lokale bevolking heeft gelijk als ze verwacht mee te kunnen profiteren als hun grondstoffen of kennis handelswaar worden op de wereldmarkt'', schrijft Lamy. ,,De Europese Unie zal helpen deze waarden te identificeren en het te beschermen tegen onderwaardering of misbruik.''

Verwacht wordt dat Lamy zijn idee namens de Europese Commissie zal bekrachtigen in een voorstel voor de wereldhandelsorganisatie. In het zogenoemde Trips-overleg, het wereldwijde onderhandelingsplatform over de bescherming van intellectueel eigendom, wordt ook gesproken over een uitzondering voor arme landen op het patentrecht voor onder andere aids-medicijnen.