Kroon van Risseeuw blijkt loden last

Het had de kroon op het werk van topman Ton Risseeuw moeten worden. De overname van Wang in mei 1999 kwam een maand na zijn aftreden en maakte zíjn creatie Getronics in één keer drie keer zo groot en zette het automatiseringsconcern op de wereldkaart. Vier jaar later blijkt Wang een loden last.

AMSTERDAM - Aan het sprookje van Getronics leek jarenlang geen einde te komen. Risseeuw was als manager in 1976 aangesteld bij Geveke om namens eigenaar SHV de tent maar op te doeken. Daar dacht de energieke Risseeuw anders over. Geveke was met 50 miljoen gulden omzet klein, maar begon na wat reorganiseren winst te maken en was niet rijp voor sloop maar voor groei.

SHV wilde het elektrotechnisch bedrijf, vooral goed in het leggen van kabels, desondanks kwijt en Risseeuw mocht het in 1983 overnemen.

Na nog eens twee succesvolle jaren durfde hij de later in Getronics omgedoopte onderneming al naar de beurs te brengen om aan echte groei te kunnen werken.

Risseeuw leidde zijn troepen van overwinning naar overwinning. Getronics maakte elk jaar meer winst, zag de beurskoers stijgen, kon zo makkelijk concurrenten overnemen en mede daardoor blijven groeien.

Risseeuw maakte niet de fout die eind jaren tachtig op de beurs tot de eerste grote computerhype én computerkrach leidde. Veel collega's bliezen hun omzetten op met onverantwoorde overnames, wat tijdelijk tot hogere beurskoersen en extra mogelijkheden voor nieuwe overnames leidde. Maar toen de winsten vervolgens onvoldoende bleken om de kosten van de overnames te betalen, vielen de beurslievelingen één voor één om.

Zo niet Getronics, dat onder Risseeuw weinig spectaculair aan een veel geleidelijker opbouw van een imperium werkte. De strateeg Risseeuw had ook in de gaten dat hij het hogerop moest zoeken in de waardeketen. Het eenvoudige werk kon iedereen en de concurrentie daarbij was moordend. Voor mooie winstmarges begon hij eerst computernetwerken aan te leggen en toen ook dat niets bijzonders meer was, werd er advisering aan toegevoegd. Tegelijkertijd trok Getronics over de grens. Van Noorwegen tot Spanje strekte zijn rijk zich uit toen Getronics zich begin jaren negentig de grootste ict-dienstverlener van Europa mocht gaan noemen.

Die eretitel suggereerde meer dan zij in feite was. De ontluikende Europese automatiseringsmarkt was nog erg versnipperd en zelfs Getronics kwam in 1994 nog niet verder dan een omzet van 1,4 miljard gulden. Tegelijkertijd kwamen grote Amerikaanse concurrenten opzetten en begonnen klanten om wereldwijde dienstverlening te vragen. Versnelde groei werd het parool.

In 1995 rook Risseeuw een gouden kans. Samen met collega Roccade werd Raet overgenomen. Getronics werd zo onder meer de grootste leverancier van loonstrookjes van Nederland. Een jaar later zou, zo was het opzetje van Getronics en het staatsbedrijf Roccade, ook Roccade worden ingelijfd. Het zou Getronics in twee stappen ongeveer in omvang doen verdubbelen. Maar de politici in Den Haag, de 'eigenaren' van Roccade, voelden zich door het opzetje gepasseerd en dwongen Getronics tot een hoger, te hoog bod. Na veel geharrewar sprong de overname van Roccade uiteindelijk af.

De misgelopen schaalvergroting dacht Risseeuw begin 1999 in één keer meer dan goed te maken. Het Amerikaanse Wang, ooit een grote computerfabrikant maar al sinds tien jaar een ict-dienstverlener, was te koop. Wang was met ruim zes miljard gulden aan omzet twee keer zo groot als Getronics, deed vooral duur advieswerk terwijl Getronics nog altijd veel kabels door gebouwen trok, en stond behoorlijk sterk in zowel de VS als in Europa. De ideale partner dus.

Wang leek de bekroning te worden van de ruim twintig jaar durende zegetocht van Risseeuw. Een week voordat hij op 1 april 1999 de leiding over zijn creatie zou overdragen, regelde Risseeuw in maart alvast een obligatielening van 350 miljoen euro. Daarmee kon een deel van de kostprijs van Wang van 1,7 miljard euro worden betaald, zo bleek in mei, toen de overname wereldkundig kon worden gemaakt.

Maar uitgerekend met zijn grootste slag zondigde de generaal tegen de degelijkheid waarmee hij Getronics groot had gemaakt. Wang leverde niet genoeg winst op om de kostprijs terug te verdienen. In 2000 sloeg de internethype om in een diepe malaise en dit keer werd Getronics niet gespaard. De beurskoers kelderde en kelderde, en maakte het omzetten van obligaties in aandelen, het plan van 1999, tot een illusie. Ze moeten, volgend jaar en in 2005, teruggekocht worden met contanten, contanten die er niet zijn. Dus staat Getronics nu, vier jaar na de 'meesterzet' van mei 1999, met de hoed in de hand bij de geldschieters. Om hen tevreden te stellen zullen er niet, zoals in 1999 was gedacht, tien miljoen nieuwe aandelen moeten worden uitgegeven maar een paar miljard. Voor de eigenaren van een van 'swerelds grootste ict-dienstverleners, de huidige aandeelhouders, resteert nog slechts een kruimel.