Straks geen wierook meer uit leeggetapte bomen

AMSTERDAM - De wierookboom in de Hoorn van Afrika zal zonder herstelplan wegkwijnen. Het jarenlange ongecontroleerd aftappen van de hars vermindert de vitaliteit van de bomen, die zo geen zaad meer voortbrengen. De oogst is nu ruwweg een vijfde van die van 1980.

De dreigende crisis in de wierook komt vandaag aan de orde in de inaugurele rede van prof. Frans Bongers, hoogleraar tropische bos-ecologie in Wageningen. Hij slaat alarm, maar biedt gebruikers van wierook wel enige hoop: het tappen moet anders en minder, het vee moet daar weg, want dat vreet de zaailingen op. Ook moet Eritrea zijn bossen niet langer leasen aan boeren, die snel willen oogsten en de bomen verwaarlozen.

Katholieke en zeker orthodoxe liturgie is haast ondenkbaar zonder wierook. In het Nieuwe Testament is wierook bij de eerste geschenken voor het kindje Jezus. Joden (sinds de val van de tempel), moslims en protestanten doen het zonder. Na de verschraling van de jaren zestig lijkt de trend nu weer richting méér wierook, meer zintuiglijkheid in de liturgie - want waar in het gebed de woorden verstommen, kan een mens altijd proberen dan maar met zijn neus te bidden.

Maar misschien niet lang meer. J. Hendriksen, bedrijfsleider van de fabriek van Drie-Koningenwierook bij Eindhoven, weet van de crisis, maar merkt nog niets van minder aanvoer.

Is 'kunstwierook' de oplossing? Hendriksen: ,,De mensheid zoekt daar al eeuwen vergeefs naar''. Het schrikbeeld is de acoliet die tijdens de heilige rituelen met een spuitbus wat rook met pufje duft produceert.

Volgens Hendriksen groeit de echte wierookboom (boswellia papyrifera) in Afrika: Eritrea, Ethiopië, Soedan. Langs eeuwenoude routes kwamen de kamelen met het geurige goedje naar Egypte en Klein-Azië. Al Jeremia spreekt van de 'wierook uit Sjeba'.

Hendriksen wijst erop dat het grootste deel van het basisproduct niet bij de eredienst naar in de parfumindustrie belandt. Ook natuurgenezers vinden in de boswellia heilige krachten.

Niet iedereen is even dol op wierook. Er is een hardnekkig idee dat de rook, net als uitlaatgassen en tabaksrook, kanker verwekt. En een jas die de volle laag krijgt ruikt nog lang onmiskenbaar rooms.

Bongers en de zijnen zijn inmiddels bezig met projecten in de regio voor wat misschien nog wel eens een soort Max Havelaar-wierook kan opleveren.