Burgemeester bedenkt zich wel twee keer voor hij solliciteert

Burgers moesten meer invloed krijgen op de keuze voor 'hun' burgemeester, via een nieuwe procedure. Maar die werkt niet. Minister Remkes zet gemeente na gemeente opnieuw aan het werk. Heel droevig, vinden de Nederlandse burgemeesters.

AMSTERDAM - De gemeente Tiel moet de procedure om aan een nieuwe burgemeester te komen, overdoen. Dat heeft minister Remkes van binnenlandse zaken gisteren bekendgemaakt. Eerder al moesten Leiden, Roermond en Purmerend opnieuw beginnen.

Tiel wilde oorspronkelijk de bevolking laten kiezen tussen twee burgemeesterskandidaten. Toen één van hen afhaakte, was een referendum volgens de gemeente zinloos. De raad besloot daarop zelf een geschikte sollicitant uit te zoeken en slechts één kandidaat bij de Kroon voor te dragen. Maar Remkes wil dat Tiel alsnog met twee kandidaten komt, zoals de gemeentewet vereist. Volgens die wet moeten de namen van de kandidaten ook openbaar worden gemaakt.

In de praktijk spreken gemeenteraden liever, eventueel na een referendum, hun voorkeur uit voor één kandidaat. Ze hopen dat op die manier de Kroon hun favoriete aanstaande burgemeester benoemt. Dat gebeurt gewoonlijk ook. De 'verliezer' krijgt vaak direct na de beslissende gemeenteraadsvergadering te horen dat hij tweede keus is, zodat hij zich kan terugtrekken voor zijn naam openbaar wordt. De sollicitanten zijn vaak zittende burgemeesters uit andere gemeenten. Zij houden liever geheim dat ze naar een andere baan uitkijken.

Omdat veel kandidaten zich dus in de laatste fase van de procedure terugtrekken, vond de vorige minister, De Vries, het goed dat gemeenten maar één kandidaat naar voren schoven. Remkes accepteert dat niet.

,,De spelregels zijn halverwege veranderd'', zegt burgemeester J. Pop van Haarlem. Volgens hem zijn de burgemeesters 'zeer ongelukkig' met de houding van Remkes. ,,Je positie is als sollicitant nu idioot, veel te onberekenbaar.'' Veel burgemeesters die eigenlijk wel een andere post willen, blijven volgens Pop zitten. ,,Ze wachten tot het systeem weer goed loopt.''

Bij de Raad van State ligt inmiddels een wetswijziging die de problemen moet oplossen. Daarin wordt voorgesteld de mogelijkheid voor een referendum te schrappen en de namen van de kandidaten geheim te houden. De voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters wil dat Remkes, totdat de wetswijziging is doorgevoerd, toestaat dat gemeenten slechts één kandidaat voordragen.

Staatsrechtdeskundige prof. mr. M. Kortmann van de Katholieke Universiteit Nijmegen is enthousiast over de voorgestelde wijzigingen. ,,Dat adviserende referendum moeten ze er zo snel mogelijk uit gooien. Ik snap niet waarom ze daar ooit voor hebben gekozen, het geeft alleen maar gedonder. Als je nu ook de voordracht vertrouwelijk maakt, is dat heel veelbelovend.'' Kortmann noemt de huidige procedure ,,typisch een regeling die onder het paarse kabinet is bedacht om D66 zoet te houden.''

Rik Buddenberg was de eerste kandidaat-burgemeester die in een nieuwe benoemingsprocedure sneuvelde. In maart vorig jaar verloor hij bij het referendum in Vlaardingen. Inmiddels is hij burgemeester in Pijnacker-Nootdorp. ,,Ik vind dit systeem een gedrocht. Eerlijk waar. Als je tweede wordt, weet je dat je het niet redt, maar je naam komt wel in de openbaarheid. Wie wil dat nou? Ik heb er zelf geen nadelige gevolgen van ondervonden, maar bij mijn sollicitatie in Pijnacker-Nootdorp heb ik meteen gezegd dat ik alleen nummer één wilde worden. Ik wilde niet dat mijn naam nog eens zo in de openbaarheid kwam.''