Twee kapiteins op schip EU

AMSTERDAM - Tussen de lidstaten van de Europese Unie is een felle discussie ontbrand over de toekomstige organisatie van de unie. Een Frans-Duits voorstel om zowel de Europese Commissie als de Europese Raad een sterke voorzitter te geven, is verdeeld ontvangen.

In het voorstel, dat de Franse president Chirac en de Duitse bondskanselier Schröder dinsdagavond laat overeenkwamen, wordt de voorzitter van de Europese Commissie -het 'dagelijks bestuur' van de EU- voortaan gekozen door het parlement. Nu wordt hij aangewezen door de lidstaten en samen met zijn collega-commissarissen goedgekeurd door het parlement. Volgens Duitsland, een oude voorstander, wordt door deze procedure de invloed van Europese burgers groter. Frankrijk was altijd tegen, maar staakte dinsdag zijn verzet.

In ruil accepteerde Schröder dat de Europese Raad -de regeringsleiders en staatshoofden van de lidstaten- voortaan een voorzitter uit zijn midden kiest, voor tweeënhalf tot vijf jaar. Nu zijn de lidstaten bij toerbeurt een half jaar voorzitter, wat volgens critici niet efficiënt is. Of de betreffende persoon zelf lid is van de raad (en dus regeringsleider in een van de landen) of van buiten komt, is nog onderwerp van discussie, aldus de Duitse minister Fischer van buitenlandse zaken.

Met name dat laatste voorstel is Nederland een doorn in het oog. Volgens demissionair staatssecretaris Nicolaï van Europese zaken ,,is het niet de goede richting''. Nederland houdt vast aan het bestaande systeem waarbij elke lidstaat (momenteel Griekenland) voorzitter is om lidstaten ,,stuk voor stuk bij de EU te betrekken''. ,,Het geeft een goede impuls omdat elk land er telkens iets van wil maken'', aldus Nicolaï.

Nederland vreest met name het model waarbij de Raadsvoorzitter ook nog eens van buiten komt. ,,Die voorzitter is een volstrekt oncontroleerbare macht. Bovendien wordt de raadskant versterkt en de gemeenschappelijke, communautaire kant verzwakt.''

Overigens omarmden de Beneluxlanden vorige maand ook het idee van de gekozen voorzitter uit het midden van de EU-leiders. Nicolaï beschrijft dat als een soort terugvalpositie. ,,Onze voorkeur heeft een stevig roulerend voorzitterschap.'' Nederland is wel voorstander van het kiezen van de voorzitter van de commissie.

Ook de Europese Commissie toonde zich bezorgd. Ze vreest dat het model met twee sterke voorzitters tot veel heibel tussen de twee machtscentra van de EU zal leiden. De Commissie vindt dat haar eigen macht moet worden versterkt. Onder andere Groot-Brittannië en Spanje zijn wel enthousiast over de voorstellen. Spanje heeft al eerder samen met Italië een voorstel in deze richting gedaan.

De Duits-Franse voorstellen zijn gisteren gestuurd naar de Europese Conventie, die over de toekomstige organisatie van EU praat. Overigens doen Frankrijk en Duitsland ook nog andere vergaande voorstellen. Zo moeten beslissingen in buitenlands beleid voortaan bij meerderheid kunnen worden genomen -een veto wordt onmogelijk, niet meedoen met een beslissing kan nog wel.