Rituele debatten

Wat zijn de verkiezingsdebatten vluchtig. Bij mij beklijft weinig. Na afloop van zo'n confrontatie kan ik niets reproduceren. Soms blijft een onbeduidende one-liner hangen, zoals 'gedogen is NL, N(o) L(imit)' van Balkenende. Het is niet te merken dat het gaat om de keuze van een regering.

Regeren is immers vooruitzien, het volk leiden met een toekomstvisie als uitgangspunt. Hoe willen wij dat ons land eruit ziet in 2010 of in 2020, en hoe komen we daar? Tijdens de debatten hoor ik zelden een meeslepend vergezicht. Het gaat louter over de ultra-korte termijn en over geld.

Geen wonder dat er nauwelijks verschillen zijn tussen de partijen. Want in vier jaar is de ruimte beperkt, slechts marginale wijzigingen zijn mogelijk.

Dat is jammer, want verkiezingen bieden een mooi moment om idealen te formuleren. Hoe zien de verschillende partijen de toekomst? Wat is belangrijk en wat niet? Wordt Nederland een kennisland met kennisintensieve industrie? Maar hoe komen we daar, als onze onderwijsuitgaven op het peil blijven van een ontwikkelingsland? Hoe ziet onze gezondheidszorg er later uit, in een maatschappij met heel veel oude mensen?

Ook de EU blijft buiten beeld. Dat is vreemd, want de macht van Brussel reikt van de euro tot onze chocoladesigaret, inclusief alles wat ertussen zit. Dat moet toch reden zijn voor doorwrochte standpunten over Europa en onze positie daarbinnen. Helaas, er wordt meer gepraat over het verre Palestina, waar wij toch geen invloed op hebben.

De fixatie op bijzaken en de korte termijn is niet nieuw. In de Tweede Kamer wordt ook maar beperkt vooruit gekeken. Een aanzienlijk deel van de tijd gaat op aan de waan van de dag. De discussies gaan over de kleinste details, zoals het remvermogen van treinen.

Misschien is dat te verklaren uit een hitserig sfeertje tussen journalistiek en audiovisuele pers. Als een journalist een wantoestand ontdekt, rent hij naar politici voor commentaar. Deze geven dat maar al te graag: gratis zendtijd op de buis, goed voor de carrière. Als het enigszins kan, komt er een kamerdebat, eventueel gecompleteerd met een ad-hoc wetsvoorstelletje. Zo zagen we vorig jaar deprimerende discussies over de bolletjesslikkers, besloot de Kamer dat er gratis fruit uitgedeeld moet worden op de armlastige basisscholen, was er een ritueel debat over de vraag of de Tweede Kamer een ritueel is, wonden kamerleden zich op over rechterlijke uitspraken en was er een verwarde discussie over normen en waarden. Met regeren heeft dat allemaal weinig te maken.

Deze trend lijkt onomkeerbaar. De televisie is steeds belangrijker en deze wijdt vooral zendtijd aan one-liners en bijzaken. Waarschijnlijk is dat gemakkelijker dan programma's maken met inhoudelijke informatie en goede vragen. Ik vraag me trouwens af of de kijkers dat waarderen. Zijn ze niet in staat om inhoudelijke reportages tot zich te nemen? De politici werken mee aan de vervlakking. Zij hoeven zich toch niet te laten koeioneren door journalisten en opiniepeilingen. Ze kunnen zelf eisen stellen, of zich onthouden van commentaar. Dan maar wat minder op de tv.

Eigenlijk zouden journalisten en politici tegen zichzelf en elkaar beschermd moeten worden, bijvoorbeeld door een verplichte tijdsindeling in de Tweede Kamer, bij verkiezingsdebatten en liefst ook bij de politieke verslaggeving.

Een kwart van de tijd moet opgaan aan Europa, de helft aan lange-termijnplannen en de consequenties daarvan voor actuele problemen (of vice versa), en dan mag nog een kwart van de tijd opgaan aan het hier en nu: incidentjes, schandaaltjes, details, roddel, achterklap en oneliners. Dat is meer dan genoeg, want eigenlijk hoort het in de Story.