Bij 'holdings' valt de kapper stil

DEN HAAG - De Mimar Sinanmoskee in de Haagse Schilderswijk is gevestigd in een 19de-eeuws voormalig parochiegebouw.

In het Jugendstilcomplex kun je je haar laten knippen bij een spraakzame kapper. Maar hij valt stil als het gesprek belandt bij de failliete Turkse holdings, die met beloften over zeer hoge rendementen van ongeveer 30 procent per jaar niet alleen in Turkije maar ook in Nederland duizenden Turken ertoe verlokten hun geld bij hen te beleggen. Wervers van die holdings sloegen vooral in moskeeën van de organisatie Milli Görüs hun slag, waartoe ook dit Godshuis behoort.

,,Dat moet je maar met de voorzitter van de moskeevereniging bespreken'', zegt de kapper ten slotte. ,,Ik kan je er niets over vertellen, in elk geval heb ik er zelf mijn geld niet in gestoken.'' De voorzitter laat telefonisch weten dat de holdings een onaangenaam gespreksonderwerp zijn en dat hij eerst een dag wil nadenken. Een klant wil nog wel kwijt: ,,Niemand heeft ze gedwongen hun geld af te geven. Ook bij de beurs kun je alles verliezen.''

Niemand kan een goed idee geven over de omvang van de ramp. Hoeveel mensen hebben al hun spaarcenten contant in handen gegeven van vertegenwoordigers van de holdings? Welk totaal bedrag is er mee gemoeid? Sommigen vinden het gisteren door Trouw genoemde bedrag van 100 miljard euro, waarmee je een veldtocht tegen Irak kunt bekostigen, onwaarschijnlijk. Volgens anderen kan het wel kloppen, maar is dat vele geld niet enkel afkomstig van Turken in Europa, maar ook van mensen in Turkije zelf.

Feit is dat sommige Turken in Nederland tonnen hebben belegd bij de holdings, die hun verwoestende werk halverwege de jaren negentig begonnen. Spaargeld van een leven, bijeenverdiend met hard werk in Westlandse kassen. Anderen verkochten hun huis in Turkije, waarin ze hun oude dag hadden willen doorbrengen, om met de opbrengst bij de holdings te beleggen.

Er is voldoende gewaarschuwd voordat al die duizenden zich als lemmingen in de financiële ellende stortten. De Haagse zakenman Gülenali Alkilic zag als een van de eersten het gevaar. Hij was een aantrekkelijk doelwit voor de holdings, die in hem een vertrouwenspersoon zagen, die mensen uit zijn gemeenschap over de streep zou kunnen trekken. Alkilic behoort tot de Suleymanli's, een mystieke groepering. De Suleymanli's hebben de op twee na grootste Turkse moskeevereniging in Nederland. In hun gebedshuizen kregen de holdings geen voet aan de grond. Alkilic: ,,Toch sluit ik niet uit dat ook mensen uit mijn omgeving geld zijn verloren bij de holdings. Maar dat durven ze mij niet te zeggen, omdat ik vanaf het begin fel tegen was, extreem zelfs.''

Alkilic hield de propagandisten van de holdings twee bezwaren voor: ,,Ik vroeg hun hoe ze dachten een rendement van 30 procent voor elkaar te krijgen. Ik zei dat ik, als dat mogelijk was, zou ophouden in Nederland te werken en alleen nog zaken in Turkije zou doen. Verder vind ik dat mensen moeten investeren in het land waar ze wonen. Je moet daar iets opbouwen. Anders kom je nooit verder, je blijft eeuwig arbeider. En weet je wat het probleem is van de zwakken in een samenleving? Die krijgen altijd de schuld van alles wat er verkeerd gaat.''

VERVOLG OP PAGINA 6

Geen rente, maar iets fraaiers: 'participatie' Turkse fraude

VERVOLG VAN PAGINA 1

Hoeveel van die holdings zijn er eigenlijk? Het getal 150 hoor je wel, maar dat lijkt Alkilic te hoog. ,,Ik ken zelf vijftien holdings bij naam maar er zijn er meer. Het totale verlies voor Turken in Europa schat ik op maximaal vijftien miljard.'' Een van die holdings, Kombasan, was een paar jaar geleden nog in de race voor een reusachtige opdracht voor de vernieuwing van de Haagse markt.

De holdings maakten vooral bij orthodoxe moslims een sterke indruk doordat ze het woord rente vermeden. Dat had twee voordelen: rente is in de islam verboden en als ze het woord rente wel hadden gebruikt dan zouden mensen een vergelijking hebben gemaakt met banken. Ze zouden dan misschien eerder hebben begrepen dat die holdings luchtballonnen waren. Alkilic: ,,In plaats van rente hadden ze het over 'participatie', je werd 'mede-eigenaar'.''

Alkilic' waarschuwingen vonden weinig gehoor meer, toen na een jaar mensen een ton tot 130000 gulden hadden omgetoverd. Het liep mis toen de Turkse economie inzakte en ze hun geld opvroegen. Waren die holdings vanaf het begin een oplichtersbende? Alkilic: ,,Dat geloof ik niet. Het zat anders. In Turkije is het moeilijk om een krediet te krijgen. Mensen willen toch zaken doen en verzinnen middelen om aan kapitaal te komen. Een investeringsmaatschappij is dan geen slecht idee. Maar dan gaan anderen jouw idee kopiëren, je krijgt concurrentie en dan moeten ze hun rente verhogen, tot uiteindelijk die 30 procent. En daarna stort de boel ineen.''

In Turkije klinken nu pleidooien voor een betere controle op investeringsmaatschappijen. Het nieuwe bestuur van de Endustri-Holding heeft de beleggers opgeroepen niet te wanhopen. Endustri, gevestigd in de stad Konya, verloor 125 miljoen euro. Het bestuur hoopt met een nieuw beleid op een doorstart van de onderneming.