We hebben het goed

Kiezers zweven en twijfelen. Politieke partijen zijn het contact met hun achterban kwijt. Trouw gaat de komende drie weken op zoek naar doorsneekiezers, in een Leidse nieuwbouwwijk, in een Arnhemse arbeidersbuurt en in het Friese stadje IJlst. De vraag is: wat houdt hen in hun dagelijks leven bezig? Hoe kijken ze aan tegen politiek en de komende verkiezingen? Aflevering 1: We hebben niets te klagen.

In de Leidse nieuwbouwwijk Stevenshof is het prettig wonen, zeggen de bewoners. De overwegend 'witte' woonwijk kent nauwelijks problemen. Toch stemden de bewoners van Stevenshof bij de vorige verkiezingen massaal op de LPF. Anderen blijven juist de linkse partijen uit hun studententijd trouw.

René Buitenhuis heeft zijn stationcar half op de stoep, half op de weg geparkeerd. Het was de enige manier om vanavond nog een plek te vinden aan de Maria Rutgersweg, een straat met moderne koopwoningen in het nieuwere gedeelte van de Stevenshof.

Om de hoek waren nog wel lege parkeerplekken. Maar net als alle buurtbewoners wil René Buitenhuis (34) zijn auto graag in het zicht hebben. Als hij 's ochtends rond zevenen de deur uitstapt naar zijn werk als manager op het KPN-hoofdkantoor in Den Haag, kan hij zó wegrijden. Zijn vrouw Caroline Kaal (40) loopt met de kinderen Daan (7) en Vincent (5) naar school.

Parkeerproblemen zijn eigenlijk de enige klacht die René Buitenhuis heeft over zijn buurt. ,,De wijk is gebouwd met minder dan één parkeerplaats per woning. Wij hebben één auto, maar sommige buren hebben er twee. Er wonen veel tweeverdieners. De gemeente mag wat mij betreft een paar stoepen ombouwen tot parkeerplek.'' Buitenhuis stemde bij de vorige verkiezingen LPF.

Ze hebben het goed. ,,We hebben ab-so-luut niets te klagen'', zegt Caroline, een ex-verpleegkundige die in de weekeinden werkt in een gezinsvervangend tehuis. René en Caroline wonen sinds 2,5 jaar in de Stevenshof, een nieuwbouwwijk met 16000 inwoners aan de zuidkant van Leiden. Een nieuwbouwwijkgezin: twee kinderen, leuk huis, een paar vakanties per jaar, bereikbaar per e-mail, elke zomer een barbecue met de buren, die ze allemaal bij naam kennen. De kinderen doen het prima. ,,Alleen met de beleggingshypotheek gaat het slecht, we verloren dit jaar vijftig procent'', zegt René, laconiek. ,,Maar dat komt vanzelf weer goed.'' Caroline wil omscholen: ze gaat alsnog de pabo doen.

René Buitenhuis, afgestudeerd in de informatica, was in zijn buurt niet de enige die in mei op de LPF stemde. In de Stevenshof werd de lijst van de vermoorde Pim Fortuyn in mei nummer één.

Buitenhuis is verrast. ,,Dat wist ik niet. Dus ik was niet de enige LPF-stemmer hier. Of ik kan verklaren waarom de LPF hier zo groot werd? Dat is lastig. Ik weet alleen wat mijn eigen beweegreden was. Ik heb in mei een proteststem uitgebracht tegen de politieke cultuur in Nederland. Het was een eerbetoon aan de persoon Pim Fortuyn. Hij zorgde dat er weer discussie kwam. Hij benoemde dingen. Hij durfde te zeggen dat er de afgelopen jaren wel erg veel rekening is gehouden met de standpunten van linkse groepjes. Hij durfde te zeggen dat bepaalde groepen allochtonen een probleem vormen door de misdrijven die ze plegen. Dat sprak mij aan. Ik vind trouwens niet dat Nederland vol is.''

Zijn eigen buurt is de veiligste wijk van Leiden. Toch maakt René Buitenhuis zich zorgen. ,,Met oud en nieuw heeft de politie de ME moeten inroepen omdat jongeren vernielingen aanrichtten in het winkelcentrum van de Stevenshof. Hard optreden vind ik wel op zijn plaats. De politie moet weer respect afdwingen.''

Vroeger stemde hij VVD. Maar na het vertrek van Bolkestein heeft die partij geen politici meer die hem aanspreken.

Caroline Kaal fronst op de andere tweezitsbank haar wenkbrauwen. ,,Dat heb ik nu zo vaak gehoord: Fortuyn benoemde dingen. Was dat zo? Ik vermoed dat de meeste mensen gewoon uit vage onrustgevoelens op Pim Fortuyn hebben gestemd. Ook hier in onze mooie, rustige, witte Stevenshof.'' Zij stemde in mei SP. ,,En niet als proteststemmer. Ik koos voor het milieu.'' Van huis uit is Kaal eigenlijk GroenLinks-stemmer.

De LPF kreeg in mei 2002 in de wijk ruim 22 procent van de stemmen, meer dan het landelijk gemiddelde. De LPF-kiezers zaten daar waar je ze minder snel zou verwachten. Niet per se in het oudste deel van de wijk, met veel sociale huurwoningen en goedkope koopwoningen, waar veel 'echte Leienaars' wonen. In dat deel van de Stevenshof werd het CDA het grootst. Nee, de LPF won in de nieuwere straten van de Stevenshof. Daar staan vooral koopwoningen, en wonen de jonge gezinnen, onder wie veel hoger opgeleiden.

Bij de komende verkiezingen zal René niet opnieuw LPF kiezen, en ook geen VVD. Hij twijfelt tussen de SP of thuisblijven. ,,De LPF heeft door alle interne ruzies voor mij afgedaan. Alleen Heinsbroek leek me wel wat. Maar hij heeft zich weinig professioneel gedragen. Zelfs als hij zou meedoen aan de verkiezingen, zou ik niet meer op hem stemmen. Bij de VVD zie ik ook niemand die me aanspreekt. Zalm is voor mij het type 'oude politicus' waar Pim Fortuyn zo tegen streed. Hij is schijnheilig. Zalm liet het kabinet vallen, maar probeerde later zijn straatje schoon te vegen. Nee, de enige politicus die me als persoon nog aanspreekt is Jan Marijnissen van de SP. Ik overweeg bijna om op hem te gaan stemmen. Een radicale overstap? Bij de Stemwijzer eindigde ik in mei ook al bijna bij de SP.''

Zijn vrouw is geamuseerd. ,,Ik kan met verbazing horen hoe jij je opwindt, hoor. Ik ben misschien te nuchter. Ik geloof ook niet dat je als burger, als kiezer van politici moet verwachten dat ze alles even kunnen veranderen. En wat het stemmen betreft: ik zoek gewoon een onderwerp, een puntje, dat me aanspreekt en ik doe de Stemwijzer. Het wordt nu SP. Het had ook GroenLinks kunnen zijn.''

Het raadsel van de vele LPF-proteststemmen in de Stevenshof intrigeert ook andere buurtbewoners. Erik van Polen (39) en Margriet van Engen (41) zijn trouwe GroenLinks-stemmers. Ze kwamen naar de Stevenshof vanuit een multiculturele buurt in het centrum van Leiden. Hun huis daar werd te klein en het jaren-dertighuis uit hun dromen was onbetaalbaar. Nu wonen ze op een woonerf en willen niet meer weg. Massale onvrede in hun buurt? Ze kunnen het moeilijk plaatsen.

,,Aanvankelijk vonden we het hier maar een saaie boel. Overdag is het erg stil. Mensen gaan hun eigen gang. Als je wilt, kun je hier volstrekt anoniem leven. We waren een levendiger buurt gewend'', zegt Margriet, die lesmethoden ontwikkelt op het gebied van de taalontwikkeling van jonge kinderen.

,,Maar met kleine kinderen blijkt het ideaal te zijn. Ze hebben in de straat hun vriendjes. Tim (8) en Sanne (7) fietsen zelf naar school. Dat kan hier nog, want de routes zijn kindvriendelijk aangelegd. Zo kunnen we ze zelfstandigheid leren. Dat vinden we belangrijk.''

Aanvankelijk hadden Erik en Margriet andere idealen voor hun kinderen. Ze deden in hun oude buurt hun zoontje bewust op een zwarte school. Margriet: ,,We wilden dat Tim zou opgroeien met kinderen uit andere culturen. Door de taalproblemen kreeg hij weinig band met zijn klasgenootjes. Heel jammer. Helaas is zijn huidige school bijna helemaal wit.''

Eigenlijk wonen ze op de Stevenshof bijna té beschermd, denkt Erik. ,,De kinderen groeien op in grote weelde. Ze kennen bijna geen vriendjes die het slecht hebben. Ik ken alleen via mijn werk nog de rauwe werkelijkheid van de wereld waarin we leven. Bij Bureau Jeugdzorg zien mijn collega's en ik we heel veel 'multiprobleemgezinnen' die hulp nodig hebben. We kunnen ze niet altijd goed helpen. Door de hoge werkdruk. Maar ook omdat momenteel veel geld naar projecten gaat om criminele jongeren op het rechte pad te houden. Dáár krijgen we wel subsidie voor, want dat is hot.''

Politiek interesseert hen, ze spellen de krant en volgen de actualiteitenprogramma's. ,,Ik heb niet het gevoel dat politieke debatten over mijn leven gaan'', zegt Margriet van Engen, die net als haar partner vooral druk is haar werkweek van vier dagen te combineren met de zorg voor de kinderen. ,,Maar dat hoeft van mij ook niet. Ik red me wel.'' Erik van Polen vindt dat ,,politiek moet gaan om rechtvaardigheid, en oog moet hebben voor mensen die zichzelf minder goed kunnen redden.''

Twijfels hebben ze niet over hun partij, nu net zo min als in mei 2002. ,,Waarom zou ik twijfelen aan mijn partij?'', zegt Van Polen. ,,Ik herken me nog steeds in hun thema's. Ze zijn verder net als ikzelf wat realistischer geworden. Alleen jammer dat Rosenmöller weg is. Femke Halsema ken ik nog onvoldoende. Maar ze presenteert zich prima en steekt goed af tegen het herengebeuren van de andere partijen. Ze mag het proberen.''

Thea Dickhoff (42) uit de Stevenshof meldde zich dit jaar bij de PvdA. Ze wilde helpen de partij te vernieuwen. Het leek haar nodig. ,,De PvdA was altijd mijn partij. Voor ik kinderen kreeg, was ik actief bij de Rooie Vrouwen. Een leuke tijd. Ik heb in mei PvdA gestemd en ga er deze maand weer op stemmen. Maar er zijn veel fouten gemaakt door de partij. Ik vond het eigenlijk niet zo erg dat de PvdA op z'n lazer heeft gekregen. Het was nodig. De partij zag zijn eigen zwakte niet. Het was een bolwerk geworden van mensen die zich druk maken over een groep waar zijzelf niet meer toe behoren. Daar zit het hele probleem.''

Thea Dickhoff woont in een deel van de Stevenshof dat 'de goudkust' wordt genoemd. Met haar man Rolf Marselis (43) en hun drie zoons Mike (12), Thom (10) en Ard (5) woont ze in een twee-onder-een-kapwoning. Voor de deur ligt het trapveldje waar Rolf van droomde. Toen hij klein was, voetbalde hij voor zijn ouderlijk huis óók op zo'n veldje. Ze konden het huis kopen dankzij de winst op hun vorige woning, ook in de Stevenshof.

,,Zelf ben ik als actieve PvdA'er natuurlijk ook een voorbeeld van iemand die niet meer woont tussen de arbeiders waar de partij zich altijd sterk voor wilde maken'', zegt Thea Dickhoff, bijna verontschuldigend. In de woonkamer staat haar laptop. Ze nam dit jaar ontslag als gemeente-ambtenaar en begon vanuit huis een adviesbureau. Zo is ze ook iets vaker thuis bij de kinderen.

wordt vervolgd op pagina 13

We hebben het goed

VERVOLG VAN PAGINA 11

Haar man Rolf Marselis werkt als consultant bij KPMG. Ook hij stemde sinds zijn studententijd PvdA en gaat dat weer doen, al gaf de Stemwijzer hem de vorige keer het advies om het bij D66 te zoeken. ,,Ik stemde toch PvdA, al ging het niet van harte. Melkert had een uitstraling van niks. Nu is er Wouter Bos. Ik roep nog niet dat hij het wél heeft. Maar hij is van de jonge garde. Dat is in elk geval een signaal dat er wat kan veranderen in de partij.''

Thea Dickhoff kent persoonlijk niemand van de vele LPF-stemmers in haar wijk. ,,Daar moeten heel wat ex-PvdA'ers tussen zitten. Ik denk dat hun proteststem voortkomt uit algemene onvrede. Ik hoor mensen wel klagen. De binnenstad zou verloederen, is zo'n klacht. Zelf zie ik dat niet.''

Rolf Marselis vermoedt dat in een wijk als Stevenshof veel problemen onzichtbaar blijven. ,,Er zijn geen hele straten met probleemgezinnen. Dus ogenschijnlijk lijkt alles in orde. Maar de tegenstellingen in de wijk nemen wel toe. Ik zie meer jonge dertigers die erg rijk zijn, maar ook meer mensen die weinig te besteden hebben. Toen we hier elf jaar geleden kwamen wonen was het gemoedelijker.''

Thea heeft de PvdA in Leiden voorgesteld om toch vooral de banden met de gewone leden aan te halen. ,,Voor nieuwe leden moet de rode loper uit. En bestaande leden moeten we gaan vragen wat er speelt in hun wijk.''

Stel dat de PvdA aan hen zou vragen om welke herkenbare thema's de partij zich druk om moet maken? ,,Die groeiende tegenstellingen. In de wijk zie je dat de kinderen uit de welvarender gezinnen nu steeds vaker naar de basisschool in het nabijgelegen Voorschoten gaan in plaats van naar de openbare basisschool in de Stevenshof. Hun ouders zoeken de sfeer van 'ons soort mensen'. Zo leer je elkaar ook niet meer kennen'', zegt Rolf Marselis.

Zelf stond hij tot vorig jaar vaak op het schoolplein tussen andere ouders. Nu niet meer. ,,Ik kon een interessantere baan krijgen, maar dan moest ik wel vijf in plaats van vier dagen gaan werken en 's ochtends vroeg van huis. Toen we kinderen kregen wilden we bewust de zorgtaken verdelen. We wilden het anders doen. Dat is dus niet helemaal gelukt.''