Ziek van verlangen

Praktische woontips, bladen en kranten staan er vol mee. Maar wat zegt de wetenschap over onze huis en haard? En over heimwee?

Het huis, als middelpunt van de eigen, vertrouwde omgeving, kan zó erg worden gemist dat iemand er ziek van wordt. Heimwee staat sinds 1992 te boek als een officiële geestelijke aandoening, als relocation stress syndrome.

De symptomen: in den vreemde bijna uitsluitend aan de thuissituatie kunnen denken en die idealiseren, de nieuwe bestemming verafschuwen en er niet kunnen aarden. Er zijn vaak ook concrete klachten: maag- en darmproblemen, hoofdpijn, vermoeidheid, vermindering van de eetlust, gevoelens van eenzaamheid, onzekerheid, controleverlies en depressieve gedachten.

Niet iedereen is even ontvankelijk voor vakantieheimwee. Het zijn vooral mensen die graag volgens vaste patronen leven. Ook zijn het dikwijls verlegen of sociaal geremde mensen; die kunnen zich doorgaans minder aanpassen aan een nieuwe omgeving. Verhuisheimwee kan iedereen krijgen die voor lange duur in een totaal nieuwe omgeving terechtkomt. De verschijnselen worden doorgaans vanzelf minder als er gewenning optreedt.

Er is een derde vorm, die ernstiger is: een op de tien mensen die vertrouwde grond verlaat, blijkt écht niet in staat dingen en personen los te laten. Zij zullen bij elke verplaatsing opnieuw last krijgen van heimwee.

Het is maar net welk onderzoek je erop naslaat, maar het is overduidelijk dat heimwee onder grote delen van de bevolking voorkomt. Zo'n 18 procent van 316 onderzochte Amerikaanse jongetjes in de leeftijd van 8 tot 16 jaar, die twee weken deelnamen aan een zomerkamp, zei redelijk tot veel last te hebben van heimwee. 7 procent zei zich zeer depressief en angstig te voelen. De jongens die het ernstigst waren getroffen, zeiden de heimwee zelfs al maanden vóór vertrek naar het kamp te hebben gevoeld. Een vergelijking tussen eerstejaars Nederlandse (aan de Universiteit Utrecht) en Britse studenten leerde dat de helft van de Nederlandse en 80 procent van de Britse eerstejaars de verschijnselen had. Vijf procent van de studenten die van elders naar Utrecht verhuizen, zei ernstige last van heimwee te hebben; het bleken vooral de wat introverte types. Overigens missen ze vooral hun vrienden; de heimwee naar de familie is minder groot.

Heimwee kost geld. Het is ooit becijferd dat het Amerikaanse bedrijfsleven jaarlijks zo'n honderd miljoen dollar misloopt doordat uitgezonden werknemers vroegtijdig naar huis terugkeren. Maar er is een nog hogere prijs. Er zijn talrijke studies die laten zien dat het verkassen van zieke en oude mensen fatale gevolgen kan hebben. Een onderzoek uit 1996 onder ruim 40000 patiënten toonde aan dat degenen die waren verhuisd, een bijna tweemaal zo hoge kans liepen te overlijden dan zij die niet waren verplaatst. Een studie onder maar liefst ruim 134000 patiënten vond een 2,7 maal grotere overlijdenskans, een derde onderzoek kwam uit op een 3,76 maal grotere kans. Misschien moet verhuizen maar in het ziekenfondspakket?