Rumsfelds minachting

Frankrijk en Duitsland, daarin gesteund door Rusland en China, blokkeren vooralsnog een resolutie van de Veiligheidsraad die geweld tegen Irak mogelijk moet maken. Dit betekent dat een Amerikaanse oorlog tegen Irak neerkomt op een schending van de huidige internationale rechtsorde. De Verenigde Staten zijn woedend over de Frans-Duitse houding. Smalend spreekt minister van defensie Rumsfeld over het oude Europa, dat kennelijk als een verwaarloosbaar restant van de geschiedenis terzijde geschoven kan worden. Bovendien is er volgens deze Amerikaanse analyticus een nieuw Europa, dat veel belangrijker is. Interessant is om te zien welke landen volgens hem tot dat nieuwe Europa behoren. Dat is niet Engeland, dat gewoon de trouwste bondgenoot van de Amerikanen is en dus niets met Europa te maken heeft of wil hebben, hetgeen zowel Engelsen als Europeanen zullen beamen. Ook een land als Nederland noemde Rumsfeld niet. Een vazal die zo volgzaam is als Nederland, is het noemen niet waard. Nee, voor Rumsfeld bestaat het nieuwe Europa uit de landen in Centraal- en Oost-Europa die zojuist lid van de Navo zijn geworden en binnenkort zullen toetreden tot de Europese Unie. Dit nieuwe Europa steunt volgens hem de Amerikanen wel, en dat is veel belangrijker.

Of deze landen werkelijk onvoorwaardelijk achter Bush aan zullen rennen, weet ik niet. Of de steun van deze landen, die militair en economisch weinig gewicht in de schaal leggen, echt belangrijk is, betwijfel ik. Eigenlijk gaat het daar ook niet om. Interessant is het om Rumsfelds denken te doorgronden. Dat moet ongeveer zo gaan. Deze landen in Centraal- en Oost-Europa zijn op voorspraak van ons, Amerikanen, toegelaten tot de Navo, en bij de EU hebben we ook een goed woordje voor ze gedaan. Uit dankbaarheid voor deze Amerikaanse welwillendheid zullen ze ons blindelings volgen, en mochten ze aarzelen, dan geven we gewoon een rukje aan de teugels.

De crisis binnen de Navo kan niet beter aangeduid worden. Op goede gronden weigert een aantal landen de VS vooralsnog blindelings in een oorlog tegen Irak te volgen. De Amerikanen denken dit verzet te kunnen breken door een beroep te doen op hun nieuwe Oost-Europese bondgenoten. De gespannen verhoudingen in de Navo worden er zo niet beter op, en dat is zacht uitgedrukt. Al langere tijd vragen de Amerikanen zich af welk nut dit bondgenootschap nog voor hen heeft. Het eerste slachtoffer van de Amerikaanse aanval op Irak zou de Navo wel eens kunnen zijn.

De onverholen minachting van Rumsfeld voor het oude Europa is vanuit het perspectief van de enige overgebleven supermacht begrijpelijk. Wat stellen Frankrijk en Duitsland immers nog voor? Als grote mogendheden hebben zij zichzelf in hun wederzijdse oorlogen op de rand van de afgrond gebracht. Hun wederopbouw hebben zij te danken aan Amerikaanse steun. Dat is waar. Maar wat Rumsfeld niet ziet is dat deze oude Europese staten in een briljant proces van vallen en opstaan, van onwil en tegenzin, hun eeuwenlange vijandschap hebben omgezet in een unieke vorm van samenwerking.

Alle supermachten hebben zichzelf tot nu toe door tomeloze ambitie te gronde gericht; Frankrijk en Duitsland weten dat uit eigen ervaring. In plaats van op macht proberen zij nu, samen met andere Europese landen, hun verhoudingen te organiseren op basis van recht, samenwerking en, ja, zelfs van democratie. Het heeft geleid tot het unieke experiment van de Europese integratie.

Dat dit nieuwe Europa vasthoudt aan de internationale rechtsorde zolang dat maar enigszins kan, is vanzelfsprekend. Het betekent ook dat wanneer binnen de EU het Frans-Duitse standpunt op verzet stuit, het unieke project van Europese integratie gevaar loopt. Een Amerikaanse oorlog tegen Irak kan ook de EU tot op het bot splijten. Over de gevolgen daarvan kan ik alleen maar huiveren.