David is vies

De mooiste man ter wereld weegt 5660 kilo en hij heeft een poetsbeurt nodig. De David van Michelangelo is in Florence zo smerig geworden door uitlaatgassen en ander vuil, dat zijn natuurlijke schoonheid verdwijnt. Restaurateur Agnese Parronchi mag hem onder handen nemen.

Maar afgezien van mooi is David ook opvallend vies. Op zijn scheenbenen zitten lelijke bruine plekken, tussen de vingers van zijn rechterhand ziet het zwart van het vuil, de tenen van zijn linkervoet zijn afgesleten en donkergrijs. Ook zijn billen, borst en voorhoofd zijn niet bepaald een toonbeeld van properheid. Bovendien zit zijn lichaam onder de kleine zwarte puntjes, want in de porieen van het marmer heeft zich in de loop der tijd allerlei viezigheid opgehoopt.

Franca Falletti, directrice van de Galleria dell'Accademia waar David te bewonderen is, windt er geen doekjes om. ,,Hij is gewoon hartstikke smerig', zegt ze. ,,Daarom hebben we besloten om hem eens goed te gaan schoonmaken. Niet dat hij in levensgevaar is, maar volgend jaar is David precies vijfhonderd jaar oud. Dat leek ons een mooie gelegenheid voor een opknapbeurt.' De restauratrice Agnese Parronchi, een 45-jarige Florentijnse die al eerder 'La battaglia dei centauri' en 'Le Tombe Medicee' van Michelangelo onder handen nam, werd voor de bijzondere klus gevraagd.

,,David is geen schoonheid meer, maar dat is hij eigenlijk ook nooit geweest', vindt directrice Franca Falletti. Want toen Michelangelo in 1501 van het bestuur van de dom van Florence de opdracht kreeg om de bijbelse held David uit te beelden stond het gigantische blok marmer al voor hem klaar. En dat was, zo vertelt Falletti, niet bepaald een stuk marmer dat de kunstenaar zelf uitgezocht zou hebben. Het zat vol aderen, die het marmer onverwacht zouden kunnen doen breken. Falletti: ,,Het marmer was nogal grijs van kleur, niet dat beige dat zoveeel mooier is.' Twee kunstenaars hadden al in het marmer gehakt en er zat een gat op de plek waar nu de ruimte tussen zijn benen zit. ,,Het is vreemd dat Michelangelo met dat stuk rottige marmer aan de slag is gegaan. Want hij was altijd uiterst kritisch en zocht, als het moest, maandenlang naar het juiste brok. Maar de opdracht was heel prestigieus en ik denk dat Michelangelo het matige marmer als een uitdaging heeft ervaren', zegt de directrice.

Toen David in 1504 af was werd hij op het Piazza della Signoria neergezet. Hij heeft sindsdien heel wat moeten doorstaan. In 1512 werd hij door de bliksem getroffen. Door rellen in het jaar 1527 brak hij zijn linkerarm. In het begin van de negentiende eeuw brak de middelvinger van zijn rechterhand. Een restaurator kwam in 1843 op het idee om hem te wassen met een sopje van zoutzuur. Daardoor verdween de beschermende laag die Michelangelo vast en zeker op het marmer had aangebracht om de poriën dicht te maken. In 1873 werd besloten dat het beeld beter beschermd zou worden als het binnen in een museum zou komen te staan. David maakte een barre tocht. Hij werd in houten steigers gezet en, gedurende zeven dagen, heel langzaam aan per spoor naar de Galleria dell'Academia vervoerd. De laatste decennia dringen steeds meer uitlaatgassen zijn poriën binnen. En dan zijn er nog de vieze handen van bezoekers geweest, plus de gek die in 1991 de tenen van zijn linkervoet met een hamer te lijf ging.

Restauratrice Parronchi is vereerd met de opdracht en vertelt schaterend wat ze dacht toen ze die accepteerde: ,,Even afstoffen en klaar is kees.' Maar de opknapbeurt bleek een stuk gecompliceerder. Want David is misschien wel het beroemdste beeld ter wereld en daarom wordt er vanuit alle kanten oplettend toegekeken wat er met hem gaat gebeuren. De opknapbeurt is dan ook uiterst zorgvuldig voorbereid. ,,Normaal gesproken begin ik gewoon met een restauratie. Ik pak m'n gummetje en mijn borsteltje van dassenhaar en dan zie ik wel hoe het loopt. Maar met David is het een heel ander verhaal', zucht Parronchi.

Zo heeft ze de mooie man nog met geen vinger aangeraakt, want eerst moest hij tien jaar lang van top tot teen bestudeerd worden. Milimeter voor milimeter is bekeken hoe veel stof en wat voor stoffen er in de loop der eeuwen op en in het marmer terecht zijn gekomen. Zo zijn er sporen gevonden van was en resten van kalk. De erosie die het regenwater (het kunstwerk stond immers tot 1873 buiten) heeft veroorzaakt is in kaart gebracht. De verschillende breuken in zijn ledematen zijn geanalyseerd, daar zijn resten van cement gevonden. Ook is vastgesteld dat smog, zelfs nu het beeld binnen staat, steeds meer sporen op het beeld achterlaat. Bovendien is er een computerprogramma ontwikkeld waarmee David driedimensionaal bestudeerd is en voor het eerst zijn maten konden worden opgenomen. David blijkt niet alleen 486 centimeter lang te zijn en naar schatting 5660 kilo te wegen. Hij helt, als gevolg van een verkeerd aangepakte restauratie van zijn voetstuk in het verleden, ook een ietsje pietsje naar voren. ,,Kijk', wijst Parronchi, terwijl ze de gedetailleerde foto's van alle delen van David erbij pakt. ,,Hier in zijn linkerkuit en in zijn enkel zitten piepkleine scheurtjes.'

Binnenkort zal Agnese Parronchi met de daadwerkelijke opknapbeurt beginnen, werkend vanaf een bewegend platform dat door autofabrikant Fiat speciaal voor de gelegenheid is ontwikkeld. Ondertussen blijft het kunstwerk zichtbaar voor het publiek. Al met al zal de restauratrice zo'n drie maanden nodig hebben om alle verschillende vuiltjes, vlekjes, beschadigingen en scheurtjes weg te werken. ,,Qua man is het niet mijn type. Maar al die tijd dat ik hem van dichtbij heb bestudeerd, zonder hem aan te raken, merkte ik dat hij een magnetische uitwerking op me begon te krijgen. Zijn trekken zijn zo zacht... hij is prachtig! Ik wil hem dat vleeslijke, dat levende gevoel teruggeven, ik wil die ongelooflijke zachtheid weer naar boven halen', zegt de restauratrice. De directrice: ,,Na de opknapbeurt zal David niet echt veel witter zijn. Hij zal er vooral netter, orderlijker, schoner uitzien. Vlekken en breuken zullen minder prominent zijn. Het gaat in feite om een vrij makkelijke restauratie. Je kunt het vergelijken met een blindedarm-operatie bij George Bush', glimlacht ze. Agnese Parronchi: ,,Je hoort wel eens van vrouwen die onwel worden als ze David zien. Als ik eenmaal met hem klaar ben kunnen vrouwen met die neiging, vóórdat ze het museum betreden, voor alle zekerheid beter even hun gezondheid laten checken. Want o, wat wordt 'ie mooi.'