Voor arts is arrest-Brongersma steun in de rug

De uitspraak van de Hoge Raad over de euthanasie van oud-senator Brongersma klopt en is zeker niet zo verwarrend als ethicus Van Dam meent. De dokter is er niet voor maatschappelijke problemen als leegheid van het bestaan.

De ethicus Hans van Dam (Podium, 2 januari) haalt ferm uit naar de Hoge Raad wegens het arrest inzake Brongersma. De uitspraak is 'een historische vergissing' en de Hoge Raad 'beschaamt het vertrouwen in de rechtspraak en laat zich kennen als onbetrouwbaar.' Ook de deskundigen Leegemate en Spreeuwenberg krijgen een veeg uit de pan.

De argumenten van Van Dam kloppen niet. Als eerste noemt hij de bevinding van de Hoge Raad dat er geen sprake was van 'een ziekte volgens het boekje'. Volgens Van Dam hebben (huis)artsen dagelijks te maken met mensen die klachten hebben en geen kwalificeerbare ziekte.

Dat is juist, maar Van Dam moet zich realiseren dat voor artsen dan geldt: 'bij twijfel wacht men af'. Veel klachten van patiënten die niet als ziekte zijn te kwalificeren rechtvaardigen een afwachtende houding en geen ingrijpen waarvan de gevolgen niet te overzien zijn.

Van Dam simplificeert in zijn commentaar de medische praktijk wel erg door te hameren op het begrip 'medisch kwalificeerbare ziekte'. Immers alleen in die gevallen zou, aldus Van Dam, volgens de Hoge Raad euthanasie zijn toegestaan.

Het begrip 'medisch kwalificeerbare ziekte' is niet zo eenvoudig als Van Dam tracht te doen geloven. In brede zin kan men alle maatschappelijke problemen als medisch kwalificeerbare ziekte beschouwen; in engere zin worden inderdaad coderingen van ziekten gemaakt maar dat is niet meer dan een hulp voor artsen om elkaar te begrijpen. Om, zoals van Dam doet, het begrip medisch kwalificeerbare ziekte te gebruiken als een spoorboekje voor het recht op euthanasie is een karikatuur. Hij moest beter weten.

Het argument van Van Dam dat artsen ook bij afwezigheid van ziekte optreden (hij noemt als voorbeeld het verstrekken van de anticonceptiepil) deugt ook niet. Omdat de (bij)werking van het middel niet helemaal te duiden was, is dit eerst aan artsen toevertrouwd. Nu de werking veilig is, kan verstrekking ook buiten de arts om gebeuren.

,,Het medisch domein is veel breder dan ziek-zijn'' zegt Van Dam. Dat klopt, maar het betekent niet dat het medisch domein zich dan dus moet uitstrekken tot alle terreinen die van invloed zijn op ziekte (verkeer, sanitair, huisvesting, milieu enz). In het verleden zijn maatschappelijke problemen die moeilijk oplosbaar waren (WAO, huisvestingstekorten, whiplash-schade, chronische moeheid enz.) op het bord van de artsen geschoven die daar ook geen oplossing voor hadden.

We moeten nu niet weer die fout maken want dat is de essentie van de casus Brongersma: het gaat om een maatschappelijk probleem (eenzaamheid, leegheid en troosteloosheid van het bestaan), waarvoor de oplossing van artsen wordt gevraagd.

Het is voor veel artsen een steun in de rug dat de Hoge Raad nu concludeert dat de oplossing van deze problemen niet bij artsen moet worden gezocht.

Ik erken volledig het bestaan van het probleem maar zie niet in waarom artsen de oplossing moeten aanreiken.

Van Dam geeft ook nog aan dat de in medische termen te duiden ziekten van Brongersma (botontkalking, zuurstofgebrek, bloedvaatvernauwing in de benen, incontinentie) veel duidelijker waren dan in de zaak-Chabot (psychisch lijden zonder lichamelijk kwalen) en dat die feiten de beslissing van de Hoge Raad nog onduidelijker maken. Ook dat overtuigt niet. Het zijn zo frequent voorkomende kwalen, ook in deze combinatie, dat gebruik ervan ter legitimatie van euthanasie het begrip 'onhoudbaar lijden' wel erg oprekt.

Artsen zijn gehouden 'soms te genezen, vaker te verlichten en altijd te troosten'. Waar genezen en verlichten en troosten bij maatschappelijke problemen tekortschieten moet de arts zijn falen erkennen en dan in nederigheid terugtreden. Verwacht de maatschappij dat artsen dan euthanasie uitvoeren dan past het deze artsen (nu gesteund door de Hoge Raad) om terug te treden en ook hun beperking te erkennen.