Wie chat zet een masker op

Wat Johanzktsex wil, is duidelijk. Johan wil seks. Hij logt in bij een van de talloze chatboxen op internet, waar op dat moment tientallen anderen aan het babbelen zijn in een soort openbare ruimte. Maar Johan wil niet openbaar praten, Johan wil privé.

Daarom benut hij een mogelijkheid die de chatbox hem biedt: hij klikt achtereenvolgens de namen aan van mensen met wie hij via een apart schermpje aan de praat wil raken, zonder dat de anderen dat kunnen zien.

Johan klikt zich suf, want bijna niemand is van zijn avances gediend. Johans openingszin ('Hoi, neuken?') blinkt dan ook niet uit in subtiliteit. De ene na de andere afwijzing is zijn deel. Maar de avond is lang en het aantal chatters met vrouwennamen schier onuitputtelijk. Na uren proberen is het raak. Anita 27 hapt toe. Ze spreken ergens af en hebben seks. Johan blij, Anita blij. Met dank aan de chatbox, die de twee bijeenbracht. Elke dag zijn duizenden Johannen actief in de talloze virtuele cafés op internet. Het is een zeer succesvol ontmoetingscircuit dat sinds ruim tien jaar parallel loopt aan de 'gewone' wereld, waar uiteindelijk precies hetzelfde spel van aantrekken en afstoten wordt gespeeld. Er zijn ook evidente verschillen. De belangrijkste: in een chatbox zie je in eerste instantie alleen elkaars naam. Elkaars nickname om precies te zijn, en het woord zegt het al: het is een schuilnaam. Johan en Anita kunnen in het echt heel anders heten. Wie chat, zet uit zelfbescherming een masker op.

Dat je iemand niet meteen 'live' ziet, heeft duidelijke voordelen: je wordt niet, zoals in het echte leven, in eerste instantie op je uiterlijk beoordeeld. Ook is de sociale drempel om een onaangenaam contact te verbreken, veel lager dan in het echt. Met een druk op de knop zet je iemand aan de kant. De betrekkelijke anonimiteit heeft als nadeel dat je in de luren kunt worden gelegd. In 2001 kwam het geval in het nieuws van een 27-jarige man die na maandenlang virtueel contact hoteldebotel werd van een Amerikaanse vrouw, zijn baan opzegde om haar te kunnen opzoeken en bij aankomst in de VS ontdekte dat zijn cyberminnares 65 jaar oud was. De foto's die ze hem had gestuurd waren 35 jaar oud geweest.

Hoe naïef kun je zijn? Voor buitenstaanders is het wellicht moeilijk te begrijpen hoe een 12-jarig meisje zich via een chatbox laat verleiden door een 31-jarige man die duizenden kilometers verderop woont. En hoe hij, naar eigen zeggen, heeft kunnen geloven dat ze geen 12 maar 19 is. Maar wie zelf chat, kent de kracht van het medium. Mooie woorden betoveren, zeker als de geadresseerde zich in een kwetsbare gemoedstoestand bevindt. De snelheid waarmee 'op de chat' tot intieme zaken kan worden doorgedrongen, is vele malen groter dan in een 'echt' gesprek, juist door die anonimiteit en doordat de ene chatter van de ander simpelweg verwacht dat hij snel zijn bedoelingen duidelijk maakt: wordt dit een gesprek over koetjes en kalfjes of zijn er andere intenties?

Alleen de 'vaste bewoners' van een chatbox, die elkaar veelal in het echt ook kennen en er vooral zijn voor de gezelligheid (chatten kan héél gezellig zijn), voelen onderling sociale remmingen. Zij zullen niet alles zeggen wat ze denken, omdat dat repercussies heeft voor de omgang met elkaar. Voor passanten en voor mensen die zich niet aansluiten bij een groep, ligt dat anders. Zij voelen zich niet gehinderd door gedragscodes. Hun wilde kreten vermengen zich met die van de andere bezoekers. Dit is een fragment van een 'gesprek' in een speciale chatbox voor minderjarigen:

Thunder: je mot nooit van anaal naar vaginaal gaan meid

Thunder: al die kontbacterie

Girl16: haha dat doe jij toch altijd

Mco: kneus

Thunder: niet zo brutaal mannetje

Lievejongen: zijn er nog dames die privé willen

Lady-Sex: hoi

Thunder: hee ladysex you fuck with me

Lievejongen: ik wil je dat orgasme ook wel bezorgen

M21: zijn hier lekkere wijfen online?

Veel chatters zetten hun (echte?) leeftijd achter de nickname. Blijkens de lijst van aanwezigen zitten er kinderen vanaf elf jaar mee te lezen met het bovenstaande. Hun namen staan tussen die van mbetaaltvsex (man betaalt voor seks), mzktsletje (man zoekt sletje) en GrotePaal (spreekt voor zich). Of dat allemaal echt volwassenen zijn die op kinderen uit zijn? Niemand die het weet.

Op elke chatbox circuleren verhalen van mensen die in hun enthousiasme de mist in zijn gegaan. Chatters die net iets te veel over zichzelf vertellen en vervolgens hinderlijke e-mails of telefoontjes krijgen. Chatters die in goed vertrouwen een pikante foto van zichzelf opsturen en vervolgens ontdekken dat die naar een reeks anderen is doorgezonden. En ook de klassieke miskleun van chatters die bij een 'echt' contact ontdekken dat hun cybermaatje niet de bemiddelde, sportieve vrijgezel is waar hij zich voor uitgaf, maar juist het tegenovergestelde. Ervaren chatters zijn spaarzaam met persoonlijke gegevens. Bij hun eerste echte afspraakje zorgen ze dat een bekende weet waar ze uithangen.

Soms slaagt iemand erin de hele chatbox te bedonderen. Door zich een nieuwe nickname aan te meten en pas na maanden te worden 'ontmaskerd' door een verspreking of doordat de schrijfstijl is herkend. Of door een ziekte te veinzen, een relatie te verzwijgen of een hele levenswandel te faken. Het meest extreme voorbeeld dat ik zelf meemaakte was de geënsceneerde dood van Bloempje, een graag geziene chatster wier overlijden opeens werd aangekondigd op een prikbord dat bij de chatbox hoort.

Een stroom condoleanceberichten was het gevolg. De dood van Bloempje was hét gespreksonderwerp op de scroll, de openbare kletsruimte. Iemand wist te melden dat ze in een Zuid-Amerikaans land was omgekomen, en groepen chatters puzzelden al hun flarden informatie over Bloempje aan elkaar: hoe ze heette, waar ze woonde, waar ze begraven zou kunnen zijn. Veel informatie bleek echter tegenstrijdig. Officiële instanties wisten van niets. Gaandeweg werd duidelijk dat Bloempje zélf nep was geweest en haar (zijn?) dood eveneens. Ze had haar eigen overlijdensbericht geplaatst en wekenlang de reacties zitten lezen.

Tegenover zulke uitwassen staat de voor velen onweerstaanbare aantrekkingskracht die een chatgemeenschap uitoefent. Met de juiste aanwezige personen is het er écht lachen, en wie het kaf van het koren weet te scheiden, kan boeiende mensen spreken en er vrienden aan overhouden die worden opgenomen in het 'echte' leven. Er ontstaan stelletjes op de chat, die inmiddels gelukkig samenleven en met veel plezier terugdenken aan hun virtuele ontmoetingsplaats. Zij trotseerden het inhoudsloze geblaat dat óók kenmerkend is voor een chatbox. Onzichtbaar voor de argeloze toeschouwer zijn de talloze privé-lijntjes die chatters onderling leggen, en waar het wel degelijk om iets wezenlijks kan gaan.

Wie zijn oordeel louter baseert op de eerste aanblik van een chatroom is gauw klaar: het oogt bij tijd en wijle als een verzamelplaats van hogelijk gefrustreerde mensen. Veel exploitanten van chatrooms proberen de orde te handhaven met behulp van operators: mensen die meelezen en rellerige types wegdrukken. Er zijn ook chatboxen waar groepjes chatters zelf een ongewenste indringer kunnen verwijderen. Het screenen van privé-gesprekken, die zich dus aan de openbare ruimte onttrekken, is echter onbegonnen werk. In veel chatrooms wordt erop vertrouwd dat het gezonde verstand en de onderlinge sociale controle hun werk doen. Ongure types worden door het collectief tot de orde geroepen, en meestal is er een individuele negeermogelijkheid: met een druk op de knop kan iemand de uitlatingen van een ander wegdrukken. In het uiterste geval kan de chatbox-exploitant ingrijpen en iemand de toegang ontzeggen door de code van diens computer te blokkeren. Door bijvoorbeeld vanuit een internetcafé te chatten is zo'n sanctie echter eenvoudig te omzeilen. Een lastige klant de kroeg uit zetten is al met al beduidend eenvoudiger dan iemand een chatbox uit werken.

Het zijn niet de sekszoekende 'Johannen' die een gevaar vormen voor argeloze beginnende chatters. Zij steken hun bedoeling immers niet onder stoelen of banken. Volwassenen die minderjarigen aan zich proberen te binden, zullen het subtieler aanpakken. Het is niet bekend hoe veel 'virtuele enge mannen' er daadwerkelijk in slagen een ontmoeting te arrangeren. Zelf hoorde ik er nooit een concreet verhaal over, maar dat kan zijn omdat zowel de jongeren als de betreffende mannen niet in mijn 'praatcircuit' zitten. Feit is wel dat het daten onder jongeren die elkaar via internet hebben leren kennen, flink toeneemt. Dat iemand naar de andere kant van het land reist om een chatmaatje te ontmoeten, is niets bijzonders meer. Vriendjes vind je allang niet meer louter in de buurt of op school.

Het zijn echter bepaald niet alleen kinderen die je in cyberspace soms tegen zichzelf in bescherming zou willen nemen. Femke deed laatst ten overstaan van iedereen uit de doeken hoeveel schulden ze heeft, en wanneer ze de deurwaarder kon verwachten. Roland pochte over zijn meest recente verblijf in de gevangenis. Betty deed omstandig de ziektegeschiedenis van haar dochter uit de doeken. En vrij algemeen is een luidkeels geklaag over chatters die steeds een andere nickname nemen en een ander in de chatbox gaan lastigvallen. Dat de betreffende persoon hierdoor juist de gewenste aandacht krijgt, weegt kennelijk niet op tegen de aandacht die het 'slachtoffer' voor zichzelf wil.

Wie kwaad zou willen, kan een heel eind komen door simpelweg de persoonlijke ontboezemingen op de scroll in het oog te houden. Patsy, net gescheiden, werd voortdurend aangesproken door een chatter die haar ex bleek te zijn, en die wilde testen in hoeverre ze al openstond voor andere mannen. Bert werd via het privé-circuit door een dame verleid, en toen hij na lang twijfelen had ingestemd in een seksdate, gooide zij dat triomfantelijk op de scroll. Inmiddels zijn er ook chatters die elkaars ex zijn, en niet schromen de vuile was over de ander buiten te hangen. Het is soms net een soap, verzuchten chatters die na een wekenlange vakantie terugkeren en moeiteloos de draad weer kunnen oppikken.

De neiging om je te laten opslokken door de virtuele gemeenschap is in elk geval groot. Mensen kunnen zich oprecht ontzet tonen door wat een wildvreemde tikt op een computerscherm. Ze verliezen zich in scheldpartijen én in zielige verhalen van mensen die ze totaal niet kennen. De drempel om intiem te zijn is laag, maar ook de drempel om onaardig te zijn. Dagelijks komen bedreigingen voorbij. Onzinnige vaak, omdat de dreigementen nooit waar kunnen worden gemaakt. Maar je moet er wel even tegen kunnen. Ik heb enkele malen meegemaakt hoe een chatter door een groep werd weggepest. Te zot voor woorden eigenlijk: iemand die louter door de sociale druk van vreemden vertrekt uit een virtuele gemeenschap. Kennelijk is de kracht van het medium er groot genoeg voor. Voor veel mensen maakt chat simpelweg deel uit van de werkelijkheid. Het zijn díe chatters die pardoes in een vliegtuig stappen om hun vermeende internetliefde te gaan opzoeken.

4

Deze week werd hij opgepakt: de Amerikaanse ex-militair die er met een 12-jarig meisje vandoor ging dat hij in een chatbox leerde kennen. Het is bepaald niet de eerste keer dat virtuele contacten uit de hand lopen. In een chatbox kan iedereen naar believen van gedaante wisselen. Trouw-medewerker Mark Traa chat al jaren en waarschuwt van binnenuit.