Stavenisse herdenkt zijn 153 doden

STAVENISSE - Stipt kwart voor vier. Klokgelui. Krakende sneeuw. De stoet gaat op weg. De Voorstraat door. Linksaf. Opnieuw linksaf. Kil. Koud. Nat. Net als toen. 1 februari. Stavenisse, Zeeland. Hier is een stille tocht echt een stille tocht.

De Voorstraat, 300 meter van het oude gemeentehuis naar de Nederlands Hervormde Kerk. Vijftig jaar geleden stond het water hier bijna vier meter hoog. Onvoorstelbaar. Het gemeentehuis heet nu dorpshuis 'De Stove'. Vlak erachter, bij de haven, sloeg de zee een gat van tien meter. Acht huisjes weg. Met man en muis verzwolgen.

De sneeuw knispert als de stoet linksaf slaat, het kerkhof op. The Last Post. Rood wit blauw halfstok. Stilte. Burgemeester Nuis. De rouwkrans verliest drie bloemen. Drie witte bloemen in de sneeuw.

De saamhorigheid is groot in Stavenisse, blijkt eerder in het warme dorpshuis. In 1953 was dit gebouw toevluchtsoord voor tientallen dorpelingen. Nu is er een tentoonstelling, met als insteek: 'Hulpverlening en wederopbouw'. ,,We wilden een grafstemming voorkomen. Het ligt hier allemaal nogal gevoelig'', verklaart Ouke Hoedemaker van de stichting Actief Stavenisse.

De meeste dorpelingen kennen de foto's wel. Toch loopt het storm. Van heinde en verre zijn ze gekomen, zoals het jonge stel dat na de ramp uit Stavenisse naar Amersfoort vertrok. Vijftig jaar ouder, sneeuw en ijs trotserend, zijn ze erbij.

Toen bij Stavenisse de eerste dijk brak, liep eerst een grote polder onder. De dorpelingen, die bij de haven de ontwikkelingen volgden, zagen bijgevolg het water iets zakken. 'Gelukkig, de top van de stormvloed is voorbij', dachten ze en velen keerden naar hun woningen terug, de dood tegemoet.

Er waren bij die eerste doorbraken al 42 doden gevallen, maar dat was slechts de prelude. Om drie uur 's nachts brak de Scheldsedijk. 'Het water kwam als een trein aangestormd', schreef oma Van der Jagd aan haar kleinkind. 'Een kolkende en bruisende waterval stort zich neer, een muur van ziedend water trekt zich op en dondert over het land, met nietsontziende kracht', schreef een ander. Het gevolg: 153 doden en vermisten in Stavenisse.

Op het kerkhof liggen 70 slachtoffers. De overige doden uit Stavenisse werden elders ter aarde besteld. Hun strenge religie stond herbegraven niet toe. Net zomin als fotograferen op zondag. De eerste foto's op de tentoonstelling zijn van maandag. Zoals die in de kerk, waar het water tot de koperen kroonluchters stond. In een van de luchters zit een bijbel klem.

Vijftig jaar later bidden jong en oud in Stavenisse nog voor de rampslachtoffers en hun nabestaanden. Zaterdag werd de herdenking, onder auspiciën van het gemeentebestuur, in de kerk gehouden. Met samenzang, lezingen, een koor en orgelmuziek. En kinderpoëzie. Waar twee generaties er, ondanks de Deltawerken, nog niet gerust op zijn, heeft de jongste vertrouwen. Of zoals een leerling van basisschool 'De Luyster' het verwoordde: 'Het zal wel niet meer gebeuren. De dijken kunnen niet meer scheuren'.