Hoogleraren VS vragen clementie doodstraffen

AMSTERDAM - Meer dan 400 Amerikaanse hoogleraren strafrecht hebben gouverneur George Ryan van Illinois opgeroepen clementie te verlenen aan de 156 mannen en 4 vrouwen in de dodencellen in zijn staat.

De professoren vragen hem de doodstraffen om te zetten in levenslang, zonder uitzicht op vervroegde vrijlating. 'Volg uw geweten en wees ervan overtuigd dat een algemene clementie een rechtvaardig besluit zal zijn', is de kern van de boodschap aan Ryan.

De oproep is minder vrijblijvend dan hij lijkt. Ryan (68) legt 13 januari zijn ambt neer. Voordien moet hij een beslissing nemen die in heel Amerika gespannen wordt afgewacht. Ryan zal de vraag beantwoorden of er nog toekomst is voor de doodstraf in Illinois. Dezelfde vraag leeft in 37 overige Amerikaanse staten die de doodstraf nog kennen.

Ryan, aanvankelijk een vurig voorstander van de doodstraf, heeft al te kennen gegeven dat hij ernstig is gaan twijfelen. De gouverneur schortte in 2000 de uitvoering van de doodstraf op in afwachting van een onderzoek van een staatscommissie.

In geen andere Amerikaanse staat is zo pijnlijk duidelijk geworden dat de toepassing van de doodstraf fundamentele tekortkomingen heeft, dan in Illinois. In de staat zijn de afgelopen tien jaar dertien terdoodveroordeelden vrijgelaten -soms luttele uren voor hun executie- omdat ze onschuldig waren.

Een van de meest schrijnende gevallen was dat van Anthony Porter, een zwakbegaafde zwarte man die in 1982 de doodstraf kreeg voor moord op een jonge man en vrouw in Chicago. Porter kwam in 1998 na zestien jaar dodencel vrij, vijftig uur voordat de staat hem een dodelijke injectie zou toedienen; zijn familie had de begrafenis al geregeld.

Een groepje studenten en hun leraar aan de Northwestern University in Illinois hadden gedaan wat politie, justitie en rechters verzuimden: nagaan of het bewijs tegen Porter wel deugde. De studenten wezen de echte dader aan. Porter bleek onschuldig.

De onderzoekscommissie die Ryan instelde, kwam in april vorig jaar met 85 aanbevelingen. Onder meer zouden rechters moeten worden bijgeschoold in het beoordelen van de waarde van getuigeverklaringen, afgelegd door medegevangenen van een verdachte of medeplichtigen in een moordzaak. De gouverneur moet voor 13 januari ook beslissen over 140 verzoekschriften van ter dood veroordeelden. Zij vragen de gouverneur om omzetting van hun straf in levenslang.

Ryan deelde dinsdag mee dat hij afgelopen weekeinde de dossiers van de 20 mannen die geen verzoekschrift indienden, heeft zitten doorlezen. Ook zei hij dat hij, voordat hij met een beslissing komt, eerst de families van de slachtoffers wil informeren.