Wouter Bos en de metamorfose

Op weg naar de verkiezingen doen politieke partijen hun best zich zo gunstig mogelijk te presenteren. In de laatste van een serie portretten vandaag de PvdA.

DEN HAAG - De PvdA heeft weer vleugels gekregen onder leiding van de nieuwe lijsttrekker, Wouter Bos. In twee weken tijd is het beeld van een treurende, lamgeslagen partij honderdtachtig graden omgeslagen. En over twee dagen wordt duidelijk of de kiezers ook de leiding van het land al weer aan de sociaal-democraten toevertrouwen.

Dat was tot de kerstdagen nog ondenkbaar. Zowel binnen als buiten de partij overheerste de gedachte, dat de enorme klap die de kiezers de PvdA in mei hadden toegebracht, nog niet was verwerkt. Men zou al blij zijn als de sociaal-democraten zes zetels zouden winnen en weer op minimaal dertig kamerzetels kwamen.

Dat de nieuwe lijsttrekker Wouter Bos na zijn benoeming direct riep dat hij de miljoen verloren kiezers weer wilde terugwinnen, werd als een charmante doch onrealistische ambitie gezien.

De 39-jarige Bos kreeg ook pas in november het leiderschap van de partij in handen. En dat was dankzij de leden. Zij kozen in overgrote meerderheid voor deze politicus van de nieuwe generatie, in plaats van de ervaren oudgedienden Jeltje van Nieuwenhoven en Klaas de Vries. Daarmee namen de leden een risico, omdat ze eigenlijk niet wisten wat voor een leider ze daarmee in huis hadden gehaald.

Bos, die tijdens het kerstreces nog snel even trouwde en op huwelijksreis ging, heeft vanaf het eerste lijsttrekkersdebat vriend en vijand verbaasd. Hij bleek in staat rustig een heldere en duidelijke boodschap te verkondigen. Die boodschap is vooral, dat de PvdA weer luistert naar de mensen en dat de partij nog steeds aan het leren is van de fouten die in het verleden zijn gemaakt. De bescheidenheid die hij wil uitstralen is zijn troef.

En dat geeft hem ook het recht om nu andere standpunten namens de sociaal-democraten in te nemen. Zo neemt Bos afstand van de onderwijspolitiek die zijn partij jarenlang voerde, met de sterke nadruk op schaalvergroting. En het softe beleid op het gebied van integratie en veiligheid, mag van hem ook best wat harder worden. Al weigert hij nog steeds om een inkomenseis te stellen aan mensen die hun partner uit het buitenland willen halen. De nieuwe PvdA-man vindt het nu ook beter om eerst de wachtlijsten en de bureaucratie in de gezondheidszorg aan te pakken, voordat het hele ziektekostenstelsel op de kop gaat.

Wie Bos op zijn nieuwe standpunten aanvalt, zoals het CDA, de VVD en de LPF geregeld doen, krijgt steevast hetzelfde antwoord. ,,Ik probeer wat te leren van het verleden', zegt hij dan en daarmee valt het verwijt al snel van hem af.

De PvdA profiteert ook van de kortstondige en uiterst rumoerige kabinetsperiode van CDA/LPF/VVD. Tegenover de verwijten van CDA en LPF dat de twee opeenvolgende kabinetten-Kok er een zootje van hebben gemaakt, staat nu ook het niet zo florissante beeld dat het kabinet-Balkenende achterlaat. Bos heeft daardoor in tegenstelling tot zijn voorganger Ad Melkert minder last van het 'paarse' verleden.

Bovendien is het economisch tij voor de sociaal-democraten uiterst gunstig. De Nederlander ziet zijn ziektekostenpremies fors stijgen, de gemeentelijke lasten en de werkloosheid toenemen. Dat zijn thema's waar de PvdA traditioneel goede verkiezingsretoriek over kan houden. Een halfjaar geleden speelden deze onderwerpen niet tijdens de verkiezingen.

De PvdA schommelt in de peilingen rond de 40 zetels. Daarmee zit de PvdA samen met het CDA weer in het centrum van de macht en is het politieke spectrum van Nederland weer terug bij de jaren '90. Dat zou kunnen betekenen dat de verkiezingen van afgelopen mei met de hoofdrolspelers Ad Melkert en Pim Fortuyn helemaal geen structurele aardverschuiving in de Nederlandse politieke verhoudingen hebben gebracht.

De stembusuitslag van mei valt dan vooral terug te brengen op een incident, veroorzaakt door de charismatische Pim Fortuyn tegenover de niet-gewenste politiek leider Melkert.