De hele dag roken op de raamloze gang

Roken moet mogen, vinden psychiatrische ziekenhuizen. Dat laatste pleziertje willen ze hun patiënten niet ontzeggen. Maar strikte naleving van de Tabakswet komt daar wél op neer. Een verslag van een rokerige gang.

AMERSFOORT - Twee dames op leeftijd zitten naast elkaar in hun rolstoel op de benauwde, slecht geventileerde gang. De één, verscholen onder een grote zwarte hoed, heeft een volle asbak op schoot. Ze is doof en blind. De ander voert luidkeels het woord, grote sigaar in de hand, gehuld in een brandwerend schort.

Zo zitten ze daar zo'n beetje de hele dag. Andere verstokte rokers komen hen voor korte of langere tijd gezelschap houden. Want in de huiskamer van paviljoen Eikenstaete, unit C -onderdeel van psychiatrisch ziekenhuis Zon & Schild; in Amersfoort- mogen ze niet roken. Wel weer in het piepkleine voormalige kopieerhok naast de grote toegangshal, maar dat is lang niet voor alle bewoners een oplossing. Dit is het compromis: een donkere, raamloze gang.

Roken en psychiatrie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het percentage rokers is in deze groep torenhoog -en leidinggevende Hans Vermeulen voelt geen enkele aanvechting om daar iets aan te doen. ,,Een deel van de patiënten is hier al jaren, en zal hier tot zijn dood blijven. Roken is het enige pleziertje dat ze nog hebben.'' Toch ziet ook hij wel in dat het voor niet-rokende patiënten en medewerkers geen pretje is om de hele dag in een blauwe waas te verkeren. Hij móet trouwens wel maatregelen nemen, wil hij voldoen aan de Tabakswet. Die stelt al sinds 1998 strenge eisen aan de psychiatrische ziekenhuizen. Pas ruim een jaar geleden vonden de eerste, weinig hoopgevende controles plaats. Nieuw zijn de boetes die de Keuringsdienst sinds 1 januari mag opleggen.

Wubbo Petersen, directievoorzitter van GGZ Westelijk Noord-Brabant, wil niet mopperen. Hij vindt een gezonde, rookvrije omgeving belangrijk voor zijn patiënten en medewerkers. Deze week heeft hij een team samengesteld dat onder zijn leiding alle zestig à zeventig gebouwen van de instelling gaat afstropen, om vast te stellen wat daarvoor nog moet gebeuren. ,,Het gaat wel lukken'', zegt hij optimistisch.

Petersen beheert onder meer een traditioneel psychiatrisch ziekenhuis met paviljoens, verspreid over een groot terrein. ,,Daar zijn veel Center-Parcs-achtige bungalows bij waar we eenvoudig rookkamers kunnen aanbouwen'', legt Petersen uit. Een probleem is wel de stroperige bouw-regelgeving in de gezondheidszorg. Daardoor duurt het toch nog jaren voor het hele ziekenhuis Tabakswet-proof is.

Ingewikkelder zijn de groepswoningen voor vier tot zes mensen buiten het instellingsterrein. Dat is een financieringskwestie: voor sommige bewoners wordt de huisvesting betaald uit de AWBZ, anderen betalen de huur zelf. Voor de eerste groep geldt de Tabakswet wel: zij wonen volgens de wet in een 'zorgvoorziening'. De zelfstandige huurders daarentegen hoeven zich van de Tabakswet niets aan te trekken en mogen roken waar en wanneer ze maar willen. Nu wonen beide groepen door elkaar, soms al jarenlang.

,,We zijn nu bezig die groepen uit elkaar te halen, tenminste als ze daar zelf mee instemmen'', zegt Petersen. In de groepswoningen voor uitsluitend AWBZ-bewoners zullen aparte rookruimtes moeten komen, wat niet altijd kan. Dat betekent dus ook verhuizen. ,,Veelal naar een beter huis, dus dat is mooi meegenomen'', vindt Petersen. De kosten van de hele operatie raamt hij op zo'n 2,5 miljoen euro.

Op paviljoen Eikenstaete in Amersfoort zijn vooralsnog geen grote bouwkundige ingrepen gepland, en dus is het schipperen voor Hans Vermeulen. ,,Ik lees in de wet dat ik voor patiënten een hoekje mag reserveren waar ze kunnen roken'', zegt hij diplomatiek. Daarom is de gang bestempeld als rookruimte. Maar in zijn hart weet hij ook wel dat juist op gangen een rookverbod moet gelden, om niemand te dwingen in tabaksrook te verkeren. Bovendien, al die verstokte rokers in rolstoel op de gang is eigenlijk ook niet vertrouwd -hij heeft net een cursus brandveiligheid gehad.

Zo stapelt zich in Eikenstaete dilemma op dilemma. In het voorjaar verhuist een groep van twaalf Korsakov-patiënten van elders uit Zon & Schild; naar unit C. Bijna allemaal straffe rokers, en niet los vertrouwd buiten de afdeling omdat ze makkelijk de weg kwijtraken. Het kon nog wel eens druk worden op die gang.