Kleine vissen genocide later naar volksrechtbank

Rwanda veroorzaakte deze week de nodige ophef door bekend te maken dat het zo'n 40000 gevangen, vooral 'kleine' verdachten, gaat vrijlaten. Maar het Rwanda-Tribunaal in Tanzania ziet de stap wel zitten, op humanitaire gronden.

AMSTERDAM, ARUSHA - Woordvoerder Tom Kennedy van het Rwanda-tribunaal in Tanzania stelt dat het ,,op humanitaire gronden een goede zaak is om de druk in het Rwandese gevangeniswezen te verlichten''.

Hiermee reageert hij telefonisch op het besluit van Rwanda om tienduizenden gevangenen vrij te laten. De eerste groep van één- à tweeduizend mensen, onder wie ernstig zieken en 70-plussers, werd gisteren in Kigali door familie opgehaald.

Onder de 40000 zijn veel 'kleine' verdachten. Aanstichters van de volkerenmoord van 1994 zullen, net zomin als verdachten van verkrachting, worden vrijgelaten. Behalve zieken en bejaarden komen ook minderjarigen vrij. President Paul Kagame heeft de maatregel beperkt tot degenen die hun misdaad hebben bekend. Dat heeft alvast geleid tot een veel grotere behoefte aan bekennen.

Hutu-rebellen die in 1997 en 1998 zijn opgepakt bij aanvallen in Rwanda, horen ook tot de doelgroep. Dit moet rebellen (voormalige soldaten en Interahamwe-militieleden) die nog steeds vanuit het buitenland Rwanda bevechten, overhalen ongewapend thuis te komen.

Kagame ondertekende vorige week een decreet, dat bepaalt dat iemand niet langer mag worden vastgehouden dan de tijd die hij maximaal zou vastzitten. Voor veel gevangenen is die periode na ruim acht jaar wel bereikt. Het besluit is ook ingegeven om de wantoestanden in de gevangenissen te bestrijden, die sinds de massamoord op Tutsi's en gematigde Hutu's overvol zijn. Er zitten zo'n 115000 Rwandezen gevangen vanwege hun betrokkenheid bij de genocide.

Overigens gaan de verdachten van de volkenmoord niet vrijuit. Zij worden later berecht door lekenrechters in traditionele rechtbanken, gacaca's, die vorig jaar speciaal voor dit doel in ere zijn hersteld.

Naila Barushimana, een Tutsi wier man werd doodgehakt tijdens de moordpartijen, verklaarde tegen persbureau Reuters het terecht te vinden dat zieken en ouderen vrijkomen: ,,Maar gezonde verdachten moeten vast blijven zitten tot zij berecht zijn, net als andere criminelen.'' De vereniging van overlevenden Ibuka sprak de angst uit dat getuigen geïntimideerd zullen worden door vrijgekomen daders, die vaak bekenden zijn.

Die vrees lijkt niet ongegrond aangezien ook negentig procent van de getuigen bij het Rwanda-tribunaal speciale bescherming geniet. ,,Dat betekent dat zij anoniem mogen getuigen, worden beveiligd als ze hier zijn, en soms een woning in een ander gebied van Rwanda krijgen'', verklaart woordvoerder Kennedy.

Het Rwanda-Tribunaal zal volgens Kennedy weinig merken van de maatregel van Rwanda omdat het tribunaal vooral bedoeld is om zo'n honderd aanstichters en leiders van de massamoord te berechten.

Een aantal van hen is naar het buitenland gevlucht. Zo is de meest gezochte verdachte van het Rwanda-tribunaal, Félicien Kabuga, jarenlang in Kenia door president Moi beschermd. Kabuga, een rijk zakenman, was de belangrijkste geldschieter van de Interahamwe. De VS hebben vijf miljoen dollar uitgeloofd voor zijn aanhouding. Met de verkiezing van de nieuwe president Kibaki in Kenia is er hoop dat Kabuga eindelijk wordt uitgeleverd.