Arabische wereld zoekt alternatief voor oorlog

Een coup tegen Saddam, tenzij die zich overgeeft of uit zichzelf vertrekt. Dat zijn de opties waarmee enkele Arabische landen druk in de weer zijn, in een verwoede poging een oorlog tegen Irak te voorkomen.

AMSTERDAM - Arabische leiders proberen Iraakse generaals over te halen een coup te plegen tegen Saddam Hoessein. Door hen amnestie aan te bieden als ze zich tegen hem keren, hoopt met name Saoedi-Arabië militair ingrijpen in Irak te voorkomen, of desnoods slechts te beperken.

Dit bericht van het Amerikaanse tijdschrift Time illustreert de groeiende zorg in de Arabische wereld over een Amerikaanse actie tegen Irak. Het Saoedische plan gaat uit van een resolutie van de Veiligheidsraad waarbij de militaire en politieke top in Irak amnestie wordt geboden, met uitzondering van zo'n 100 partijfunctionarissen, Saddam, zijn zonen, familie en anderen uit de binnenste cirkel. Het aanbod zou direct na de eerste oorlogshandelingen worden gedaan, waardoor Saddam alleen komt te staan. ,,Je zult zien hoe snel Iraakse loyaliteiten omslaan'', aldus een diplomaat in Time.

De Saoediërs denken dat de Republikeinse Garde zich tegen Saddam zal keren en hem vermoorden. Ze geloven niet dat Saddam de optie zal accepteren om zelf in ballingschap te gaan. Irak ontkende gisteren dat de regering in onderhandeling zou zijn met een Afrikaans land. Libië, Mauretanië, Rusland en Wit-Rusland ontkenden op hun beurt eerder dat zij Saddam een veilig heenkomen willen bieden.

Er zijn aanwijzingen dat Bagdad de dreiging van een coup serieus neemt. Iraakse oppositiebronnen melden dat in Bagdad familieleden van hoge functionarissen en militairen naar twee bunkers zijn overgebracht, waar ze streng worden bewaakt. Niet voor hun veiligheid, maar om te voorkomen dat de vaders en echtgenoten van deze 'gijzelaars' tegen Saddam in opstand komen, aldus de opposanten in Londen.

Over het Saoedische plan is de afgelopen week intensief diplomatiek overleg geweest. Na een druk rondreisprogramma spraken de Egyptische president Hosni Moebarak en de Turkse premier Abdullah Gul er in Riad over met de Saoedische kroonprins Abdullah, die eerder deze week verklaarde 'ervan overtuigd te zijn dat er geen oorlog komt in Irak'. ,,Als de Verenigde Naties besluiten Irak de oorlog Irak te verklaren, dan willen de Arabieren nog één kans om met Irak te praten over een oplossing om die oorlog te voorkomen'', zei hij.

Daarom hebben de Turken het initiatief genomen volgende week een conferentie te beleggen over juist dat onderwerp, met behalve de Saoediërs ook Iran, Syrië, Jordanië en Egypte. De zes landen zijn het erover eens dat een oorlog in Irak chaos brengt in de hele regio, met grote aantallen vluchtelingen en wraakacties van terroristen. Ze vrezen interne Iraakse strijd, Koerdische opstand in eigen land of protesten tegen de oorlog, en het precedent van een 'regime change' in Irak voor andere, even ondemocratische staten.

Zo eensgezind als ze zijn in die vrees, zijn ze ook in hun wantrouwen jegens elkaar. Wie laat z'n oren hangen naar de Amerikanen, is de prangende vraag. Vooral voor Syrië, dat het hardste anti-oorlogstandpunt inneemt en gisteren nog Saddams neef Ali Hassan al-Masjied ontving. En die vraag geldt met name Iran -dat toch niet echt pro-Amerikaans is.

Damascus heeft voorbereidingen voor een bezoek van president Assad aan Iran afgebroken, omdat het een veranderde houding signaleert in Teheran. De Iraniërs hebben Iraakse oppositiegroepen toegestaan in Teheran te vergaderen, en steunen de Amerikaanse inzet om hun oude aartsvijand Saddam te ontwapenen. Volgens sommige speculaties zouden Amerikaanse gevechtsvliegtuigen zelfs Iraanse bases mogen gebruiken. Ongehoord, vindt Syrië.

Terwijl de Amerikanen in Turkije militaire bases inspecteren in verband met hun eventuele rol bij een oorlog, en Jordanië bereid zou zijn luchtafweergeschut te plaatsen om Israël te beschermen tegen Iraakse wraakacties, komt Syrië in zijn harde houding steeds meer alleen te staan. Met zoveel verdeeldheid is het de vraag of de zes landen het eens kunnen worden over eensgezinde actie die Saddam ervan kan overtuigen z'n verlies te nemen.