Mishandelde kinderen hebben recht op vergelding

Ouders die hun kind mishandelen -al dan niet tot de dood erop volgt- dienen te worden bestraft. Dat klinkt logisch, maar gebeurt lang niet altijd.

AMSTERDAM - ,,Een uitspraak met een belangrijke symbolische waarde.'' Zo reageert hoogleraar opvoedkunde Jo Hermanns van de Universiteit van Amsterdam op de celstraffen voor de moeder en stiefvader van het meisje van Nulde. Hermanns: ,,Mishandelde kinderen hebben er recht op dat de daders worden gestraft. Dat gebeurt nog veel te weinig.''

Hermanns liet vijf jaar geleden onderzoek doen naar kinderen die op jonge leeftijd stierven, mogelijk ten gevolge van mishandeling. Artsen bleken meestal een verklaring van natuurlijke dood in te vullen. ,,De brand in Roermond, waarbij vorig jaar zes kinderen omkwamen, en de dood van Rowena zijn echt uitzonderingen. Meestal komen dergelijke zaken niet voor de rechter.''

Waarom artsen geen alarm slaan? ,,Ze houden er niet van justitie in te schakelen, uit vrees dat patiënten wegblijven'', verklaart Hermanns. ,,Daarnaast denken ze dat ouders meer geholpen zijn met hulpverlening dan met straf. En ze vragen zich af wat het overleden kind opschiet met een rechtszaak.'' Over dat laatste kan hij kort zijn. Zeker, de daders moeten hulp krijgen -maar ook straf, want het kind heeft recht op vergelding.

Hoogleraar psychiatrie Andries van Dantzig is minder overtuigd van het nut van gevangenisstraf. ,,Alleen veroordelen lost niets op.'' Beoordelen, daar komt het volgens de vooraanstaande psychiater op aan. ,,Ik begrijp niet wat deze mensen heeft bezield. Als we hen zien als monsters, dan komen we daar ook niet achter.'' Hij zegt dit niet uit mildheid tegenover de daders, benadrukt hij. ,,Het gaat mij om het belang van de gemeenschap, om de kans op herhaling zo klein mogelijk te maken.''

Van Dantzig vraagt zich af of celstraf daar iets aan bijdraagt. Ouders die hun kinderen mishandelen, legt hij uit, zijn zelf als kind ook nogal eens wreed behandeld. ,,Hoe wreder je straft, hoe wreder en rancuneuzer de daders zullen worden.'' Toegegeven, hij weet ook nog geen goed alternatief. ,,Maar er valt vast wel iets beters te verzinnen.''

Wat in elk geval wel helpt is preventie. Van Dantzig: ,,Uitwassen zoals de situatie rond Rowena Rikkers kunnen jaren voortduren. Dat moeten we voorkomen. Huisartsen, schoolartsen, onderwijzers, consultatiebureaus; iedereen moet zich verantwoordelijk voelen voor het welbevinden van kinderen. Als de hulpverlening goed functioneert is het probleem voor een groot deel opgelost.''

Van Dantzig is voorzitter van Raak, de Reflectie- en Actiegroep Kindermishandeling. Die gaat binnenkort, onder leiding van hoogleraar Hermanns, in een proefregio proberen de hulpverlening -inclusief onderwijs en politie- op orde te brengen. Van Dantzig: ,,Ouders bij wie het fout gaat met de opvoeding, moeten daarop worden aangesproken. Ik ben niet voor ouderexamens, wel voor opvoedingsondersteuning. Dat gebeurt in Zweden, en het blijkt dat kindermishandeling daar veel minder voorkomt.''

In Nederland worden volgens Van Dantzig jaarlijks vijftig- tot tachtigduizend kinderen mishandeld. Vijftig à tachtig van hen overleven dit niet. Hoogleraar Hermanns vindt dat bij elk sterfgeval van een kind een onafhankelijk lijkschouwer moet vaststellen of er mishandeling in het spel is. ,,Dat idee ligt al twee jaar op de plank bij Justitie. In die tijd zijn zeker honderd kinderen overleden zonder dat hun dood goed is onderzocht.''