Lijsttrekkers verslikken zich in de acceptatieplicht

Wouter Bos en Gerrit Zalm deden in de campagne flinke uitspraken over de vrijheid van onderwijs. Om weer snel op hun schreden terug te keren.

DEN HAAG - VVD-onderwijsspecialist Clemens Cornielje kon deze week herstelwerk verrichten nadat zijn lijsttrekker zich vergaloppeerde. Zalm riep in NRC Handelsblad op tot een acceptatieplicht voor bijzondere scholen, de maatregel om leerlingen ongeacht hun religie toe te laten.

En in Nieuwe Revu verklaarde hij dat de vrijheid van onderwijs niet heilig was. Volgens Cornielje had Zalm het allemaal niet zo bedoeld. Het bijzonder onderwijs kan rekenen op steun van de VVD, benadrukt hij. ,,De VVD is geen voorstander van een acceptatieplicht, maar wel van een consequent toelatingsbeleid. Dus als katholieke of niet-gelovige leerlingen worden geaccepteerd op een protestants christelijke school, dan kunnen islamitische kinderen niet geweigerd worden, onder de voorwaarde dat de ouders de grondslag respecteren.''

Ook Wouter Bos nam gas terug op dit voor bijzondere scholen wezenlijke punt. In het aangepaste verkiezingsprogramma pleit de PvdA voor een acceptatieplicht. Maar in het debat van zondag gaf hij aan vooralsnog de oplossing te zoeken in vrijwillige afspraken tussen schoolbesturen over de spreiding van leerlingen.

Ook D66, GroenLinks en SP willen het toelatingsbeleid in het bijzonder onderwijs aan banden leggen. Zij vinden dat deze scholen veel meer allochtone leerlingen moeten opnemen, om de openbare scholen te ontlasten. De kwaliteit van het onderwijs kan daardoor verbeteren en de leerlingen komen meer in aanraking met autochtone kinderen.

Volgens de gezaghebbende Onderwijsraad is de acceptatieplicht of een keuzerecht overigens mogelijk zonder de vrijheid van richting uit de Grondwet aan te tasten. Het kan, als de kleine minderheid van streng christelijke scholen maar met rust wordt gelaten, zo staat in een studie die afgelopen zomer verscheen.

Ondanks die geruststellende woorden hebben het CDA en de kleine christelijke partijen het debat met groeiende bezorgdheid gadegeslagen. Minister Van der Hoeven (onderwijs, CDA) en premier Balkenende haalden hard uit naar de voorstanders van een acceptatieplicht. Dit is een aanval op het bijzonder onderwijs, vinden ze. ,,Voor ons is dat niet bespreekbaar. De vrijheid van onderwijs zit in onze genen'', zei Van der Hoeven in Trouw. Daarmee gaf zij ook te kennen dat daarover met haar partij niet te onderhandelen valt.

VVD'er Cornielje is het met Van der Hoeven eens dat het feitelijk om een non-discussie gaat. ,,Tachtig procent van de bijzondere scholen neemt allochtone leerlingen op.'' De overige twintig procent betreft scholen waar allochtone leerlingen zich om uiteenlopende redenen nog niet gemeld hebben, bijvoorbeeld vanwege de hoge vrijwillige bijdrage of omdat er in de wijk nauwelijks allochtonen wonen.

Ook de streng christelijke scholen horen bij deze categorie. Zij vragen aan ouders de grondslag niet slechts te respecteren (dat doen de doorsnee bijzondere scholen) maar te onderschrijven. Op vrijgemaakt gereformeerde scholen kunnen ouders van een andere kerkelijke denominatie hun kinderen wel inschrijven, maar ze kunnen niet lid worden van de schoolvereniging en daarmee van het schoolbestuur. De vrijheid van onderwijs staat dit toe. Een vraag in dit verband is wel of islamitische ouders hun kroost naar een school willen sturen, waar hun religie als niet-christelijk wordt bestreden.

Een discussie over acceptatieplicht is ook anderszins gecompliceerd. In het zuiden, vooral in Limburg, zijn veel katholieke scholen 'zwart'. Dit komt doordat in de zuidelijke binnensteden veel meer bijzondere dan openbare scholen zijn. Allochtonen in de stadswijken kiezen meestentijds voor de dichtsbijzijnde school, van vaak katholieke signatuur. In deze regio's zijn juist de openbare scholen 'witter' en soms ook wel sjieker. In de Randstad doet zich het omgekeerde voor. In de binnensteden zijn veel openbare scholen en minder bijzondere, waardoor zij relatief meer allochtonen opnemen.