Helden zijn het, maar ze moeten wél voorkomen

Doet iemand iets, is het weer niet goed, vond zelfs prins Bernhard. Justitie meent dat de bedrijfsleider en filiaalhouder van een Albert Heijn in Amsterdam-Oost een man die een greep in de kassa deed, te hard aanpakten. Vandaag komen ze voor.

AMSTERDAM - Vaste klanten zijn het eens: het winkelen in het Albert Heijn-filiaal in de Eerste van Swindenstraat in Amsterdam-Oost is een stuk aangenamer sinds de nieuwe, jonge, gedreven filiaalhouder er de scepter zwaait. Het personeel is vrolijker, de schappen liggen voller, de rijen voor de kassa zijn korter.

Wat dan nog, als hij en zijn bedrijfsleider een dief zouden hebben geslagen. De buurt wordt geplaagd door rondhangende lieden met kwaad in de zin. Winkeldiefstal is er aan de orde van de dag. ,,Je moet altijd ongelooflijk opletten'', vertelt de verkoper van Megapool. ,,Normaal sta ik in een vestiging in Naarden. Hier kijk ik mijn ogen uit.''

Die jongens dóen tenminste wat, vindt de buurt. Dat de filiaalhouder al twee keer eerder is vervolgd voor mishandeling, doet daar niets aan af. Helden zijn het. Laten ze die overvaller z'n hand afhakken, zei een Marokkaanse buurtbewoner al eens in Trouw.

Het nieuws over de vervolging van de AH-helden viel samen met het doodslaan van een jongen in Venlo, in oktober. Niemand greep in toen dat op klaarlichte dag gebeurde. De discussie over 'eigenrichting' barstte los. Het is ook ingewikkeld: als burger word je geacht bij het zien van onrecht actie te ondernemen. Maar daar mogen dan weer niet al te rake klappen bij vallen.

De twee kregen steun van middenstanders in het hele land en (VVD-)politici. Prins Bernhard belde in zijn verontwaardiging zelfs de Telegraaf en bracht daarmee premier Balkenende, die politiek verantwoordelijk is voor uitspraken van leden van het koninklijk huis, in verlegenheid. Vooral toen bleek dat een van de mannen al een strafblad heeft.

Ook het Albert Heijn-hoofdkantoor steunt de verdachten, hoewel ze hun personeel voor hun eigen veiligheid aanraden niet zelf achter boeven aan te gaan. AH betaalt de advocaat.

De kasgraaier gebruikte al het rumoer om een schadevergoeding van 2000 euro van zijn belagers te eisen voor de gebroken neus die hij bij de aanhouding opliep. De man, kind aan huis bij justitie, werd eerder al tot een halfjaar cel veroordeeld voor zijn diefstal van bijna 600 euro.

Veel ophef had kunnen worden voorkomen, als het openbaar ministerie opener was geweest. 'Winkeliers vervolgd voor aanhouden dief', was hoe het nieuws naar buiten kwam, niet meer dan een zinnetje op een politiefax. Oud-hoofdofficier Vrakking beschuldigde het OM, dat zich beroept op privacy van de verdachten, te opereren vanuit een ivoren toren. ,,Je kunt reacties uit de bevolking niet zomaar afdoen als onderbuikgevoelens'', zei hij in Het Parool. Het OM had op zijn minst een persconferentie moeten beleggen om zijn beweegredenen toe te lichten.

De verdachten voelen zich ongemakkelijk bij de hausse aan publiciteit, weet hun advocaat M. Goris. Ze geven geen interviews. ,,Het liefst zouden ze gewoon werken, zonder te worden lastiggevallen.'' De filiaalhouder heeft overigens zijn aanpak niet veranderd: onlangs sprong hij op zijn motor om achter een groepje dieven aan te gaan. Hij wist een 16-jarige jongen over te dragen aan de politie. Ook bij een andere AH-vestiging in Amsterdam-Oost, hemelsbreed een halve kilometer verderop, overmeesterden personeelsleden vorige week een met een mes bewapende winkeldief.

Vandaag zal wellicht duidelijk worden wat er precies gebeurde op die middag in augustus. Heeft de dief met een mes gezwaaid? Zijn de getuigen, die voor de AH-medewerkers belastende verklaringen aflegden, inderdaad 'junks en alcoholisten', zoals de buurt beweert? Hebben 'de helden' geschopt en geslagen toen de politie al ter plaatse was? Maar vooral: maakt het vonnis van de rechter duidelijk hoe ver burgers mogen gaan in de strijd tegen criminaliteit?