CDA krijgt puistjes bij idee van coalitie met de PvdA

DEN HAAG - De top van het CDA krijgt bijna puistjes bij de gedachte dat ze met de PvdA over een regering moeten praten. De frustraties over de jarenlange arrogante en onwrikbare houding van de sociaal-democraten zijn nog te vers. Maar de PvdA stijgt fors in de peilingen, terwijl de VVD achterblijft. CDA-lijsttrekker Jan Peter Balkenende zal dus rekening moeten houden met de mogelijkheid dat er na de verkiezingen alleen een meerderheidscoalitie CDA-PvdA kan worden gevormd.

Balkenende is duidelijk over zijn wens om met slechts één andere partij een regering te vormen. Daarmee creëer je volgens hem de stabielste regering. Het liefst regeert hij verder met de VVD, want daarmee is immers pas deze zomer het strategisch akkoord gesloten. Het CDA is daar op hoofdlijnen tevreden over en de VVD ook. Over veiligheid, integratie en milieubeleid denken ze vrijwel gelijk. Wat is logischer dan dat akkoord tot inzet van de verkiezingen te maken? Natuurlijk zijn er straks wel aanpassingen nodig, zoals nieuwe miljardenbezuinigingen, maar Balkenende verwacht met de VVD snel een regering te kunnen vormen.

Met de PvdA ziet het CDA dat een stuk somberder in. De partijen verschillen in opvatting hoe de economie weer op de been moet worden geholpen, de WAO opgelost en het nieuwe ziektekostenstelsel moet vormkrijgen. Hierover zijn CDA en VVD het wél eens, getuige het strategisch akkoord. En de ervaring leert dat onderhandelingen met de PvdA moeizaam verlopen. De sociaal-democraten sluiten moeilijk compromissen en als ze worden gesloten, moeten ze tot in detail worden opgeschreven. Dat leidt weer tot lange dichtgetimmerde regeerakkoorden, waar CDA en VVD juist vanaf willen.

Maar door peilingen gedwongen maakte Balkenende deze week Rotterdam een kleine opening naar de PvdA. Hij benadrukte tot ergernis van VVD-leider Zalm voor het eerst dat een tweepartijenkabinet ook met de PvdA kan, als de kiezer dat wil. Maar tegelijk bestreed Balkenende tijdens het verkiezingsdebat aan de Erasmusuniversiteit PvdA-lijsttrekker Bos fel.

Zo noemde hij de PvdA-bezuinigingsplannen 'weinig solide'. Dat is echter een beetje de pot verwijt de ketel. Ook in de CDA-plannen om miljarden te bezuinigen zitten onderwerpen (zoals minder bureaucratie) die vrij onrealistisch zijn. Balkenende lijkt zich te ergeren aan Bos. De PvdA-leider komt steeds met nieuwe standpunten. Het zijn opvattingen die niet in het verkiezingsprogramma staan en waarvan het CDA maar moet afwachten hoe bestendig die zijn. Niet voor niets schamperde Balkenende in het debat dat de PvdA 'steeds dichter bij het CDA lijkt te komen'.

Zo wil Bos niet meer een nieuw ziektekostenstelsel invoeren, wat toch jarenlang door de PvdA nodig werd gevonden om de tweedeling in de zorg tegen te gaan. Inzake veiligheid valt bij Bos nu ook over harde, repressieve maatregelen te praten. En over inburgering schuift Bos steeds verder op: als Nederland nieuwkomers alle kansen biedt om hier in te burgeren, maar deze weigert dat, dan mag volgens Bos de nieuwkomer het land worden uitgezet. Dat was voor de PvdA tot voor kort een onaanvaardbaar standpunt.

De vraag is of de opvattingen van Bos door zijn eigen partij wel worden gedragen. Bos' voorganger, Melkert, probeerde de afgelopen jaren ook af en toe de PvdA scherpere en repressievere standpunten over veiligheid en integratie te laten innemen. Melkert werd echter consequent teruggefloten door de achterban.

Het CDA ziet kortom wel dat PvdA-lijsttrekker Wouter Bos een nieuwe stijl heeft en met nieuwe standpunten komt. De vraag is alleen of de PvdA zelf in een paar maanden tijd zo sterk is veranderd dat Bos' opvattingen standhouden tijdens een formatie met het CDA.