Voorlichting over rampen is nauwelijks effectief

ROTTERDAM - Voorlichting over hoe te handelen bij rampen, heeft nauwelijks effect op burgers. Deze gaan bij het horen van de sirene eerst op hun eigen waarneming af.

Dit is de uitkomst van een nog niet gepubliceerd COT-onderzoek naar sirene-alarm. In opdracht van Schiedam, Vlaardingen en de regionale brandweer Rijnmond onderzocht het Crisis Onderzoeksteam de gebeurtenissen op 6 maart 2002. Toen kwamen bij een brand op een visserijschip in Vlaardingen-Oost giftige stoffen vrij, maar bleven veel inwoners van Schiedam ondanks de sirenes gewoon op straat. Dit terwijl de overheid al jaren adviseert om ramen en deuren te sluiten en de rampenzender in te schakelen.

Eenzelfde situatie deed zich donderdag in Vlaardingen voor, toen bij het opslagbedrijf Vopak een grote hoeveelheid giftig ortho-kresol weglekte. De Vlaardingse burgemeester Bruinsma noemde dit 'onbegrijpelijk'.

Menno van Duin, onderzoeker bij het COT en het Nederlands instituut voor Brandweer en Rampenbestrijding, noemt de reactie van burgers juist 'logisch'. ,,De overheid moet zich realiseren dat niet iedereen zomaar adviezen opvolgt. Mensen horen die sirene en maken dan een eigen afweging. Zodra ze zien dat er nog mensen op straat zijn, denken ze 'het zal allemaal wel meevallen'.''

Volgens Van Duin zijn mensen niet geneigd het ergste te vrezen, zolang ze 'andere mensen niet zien omvallen'. Hij vraagt zich overigens af of de overheid dit erg moet vinden. Immers: als er écht gevaar dreigt, verspreidt die informatie zich via allerlei kanalen razendsnel door een gemeenschap.

Verder speelt ervaring van Rijnmonders met chemische bedrijvigheid en stankoverlast een rol. Bovendien staat de burger bij rampen graag vooraan, ook omdat hij bevestiging zoekt. Van Duin: ,,Bij de wateroverlast van 1995 gingen mensen eerst de dijk op om te kijken hoe hoog het water stond. Pas daarna pakten ze hun boeltje.''

Het COT denkt dat de overheid nauwelijks iets kan uitrichten tegen dit 'natuurlijke' mechanisme. Hooguit zou er gerichter informatie verstrekt moeten worden, bijvoorbeeld aan winkeliers. Sommigen van hen deden donderdag in Vlaardingen hun winkel op slot en zetten de klanten buiten. Dit terwijl iedereen juist binnen moest blijven.

De regionale brandweer van Rotterdam erkent dat de sirene niet volstaat. Namens de 22 aangesloten gemeenten zendt zij binnenkort een brief naar Binnenlandse Zaken, waarin gevraagd wordt om meer onderzoek naar het handelen van burgers bij een alarm.