Water sparen

In Den Haag lijkt het milieu uit, maar aan de keukentafel is het nog vaak onderwerp van gesprek. Is eco goed en wegwerp slecht? Wat heeft zin en wat niet. Huishoudelijke keuzes langs de meetlat van het milieu. Aflevering 1: De afwasmachine

Wat zijn wij Europeanen toch een dom en eigenwijs volk. Electrolux begrijpt niets van ons. Terwijl in bijna elk Amerikaans huis een afwasmachine staat, denken wij hier dat we zuinig en milieubewust zijn door de vaat met de hand te doen. Slechts vier op de tien Europeanen hebben een vaatwasser. In Nederland ligt dat percentage nog lager: niet meer dan 33 procent.

De handafwas is een verspilling van milieu en geld, beweert 'swerelds grootste producent van huishoudelijke apparaten. ,,Moderne afwasautomaten met ecoprogramma's gebruiken niet meer dan 14 tot 17 liter per wasbeurt en dat elke paar dagen', laat het de directeur vaatwassers deze week in een persbericht zeggen. ,,De gemiddelde gootsteen kan 20 liter water bevatten en dat betekent dat een gezin van vier personen tussen de 40 en 60 liter heet water per dag gebruikt. Dat is een significant verschil waarvan de consument in Europa blijkbaar nog niet op de hoogte is.'

Veertig tot zestig liter per dag? Eén teiltje van vijf liter is elke avond wel voldoende, blijkt uit eigen ervaring. Soms moet er, na een uitgebreid diner, een keer worden ververst, maar dan houdt het ook op. Hoe komt Electrolux aan dat exorbitante getal? Van TNO, zegt de voorlichter. Het onderzoeksinstituut heeft tien mensen tegen een volle machine laten afwassen. Iedereen kreeg een 12-persoons couvert te verwerken en had daar gemiddeld 58 liter heet water voor nodig.

Wie hebben daar staan afwassen bij TNO? Het lijkt geen betrouwbare steekproef. Want uit onderzoek van de Vewin, de verenigde waterleidingbedrijven, blijkt dat de Nederlander zes liter water per dag aan de afwas besteedt. Hand of machine, dat maakt niet uit. Zes liter per persoon, dus een gezin van vier personen heeft dagelijks 24 liter water nodig voor de afwas.

Tja, dat stemt wel overeen met die TNO-studie. Zo'n gezin hoeft met een 12-persoons couvert maar eens in de drie dagen af te wassen en dan is 58 liter niet eens zo gek (72 liter, zegt de Vewin zelfs). Toch klopt er iets niet. Want volgens diezelfde Vewin zet iedereen elke avond of nacht een meestal volle machine aan, en dus niet eens in de drie dagen.

Een blik op de standaard pr-foto die bij het persbericht van Electrolux zit (lieftallige dame in avondtoilet vult machine), geeft de oplossing: men is de pannen vergeten! Er zitten alleen maar borden en kopjes in die vaatwasser. Ja, zo komen wij ook met 14 liter uit.

Laten we het dus maar op de Vewin-studie houden. Hand of machine, het is 24 liter per dag in een standaardgezin, zei die. Maar tussen de handwassers onderling zitten nog wel de nodige verschillen. Grofweg gebruikt een kwart een teiltje en tapt zo'n liter of vijf per keer. De helft wast in de gootsteen zelf af en daar gaat al gauw 15 à 20 liter in. En de rest doet het onder een stromende kraan: die groep trekt het gemiddelde wel erg scheef. Maar ook de gewoonte om voor te spoelen zorgt voor grote verschillen. Twee derde doet dat en bijna altijd met heet water. Op die manier stroomt er zeven liter water per minuut bijna direct door het putje. Dus tel maar na.

De vraag of de vaatwasser milieuvriendelijker is hangt dus vooral af van de gebruiken van de handwasser. Is die kwistig, dan wint de machine al snel. Maar wie een teiltje gebruikt en niet te veel voorspoelt, laat de vaatwasser ver achter zich. Zeker als het hete water uit een gasgeiser of combiketel komt. Dat is energetisch veel rendabeler: als het gas eerst in elektriciteit wordt omgezet, gaat 60 procent van de energie verloren.

Het hangt ook af van de gewoontes van de machinegebruiker. Jammer genoeg heeft de Vewin daar niet naar gevraagd. Hoeveel mensen zouden de borden en pannen heet voorspoelen voor ze ze in de machine zetten? En hoe vaak moet de lasagneschaal alsnog met de hand worden schoongemaakt?

Het is dus moeilijk een winnaar aan te wijzen. En in de praktijk spelen vaak ook andere argumenten mee. Een goed gesprek tussen ouder en kind wordt vaak tijdens de afwas gevoerd, zegt het ene kamp. Electrolux draait het om: een vaatwasser bespaart je wel 300 uur per jaar. Wat je daar niet allemaal mee kunt doen.

Als het milieugeweten dan toch blijft knagen: bedenk dat de verschillen op het totaal niet veel uitmaken. Tegenover de zes liter die opgaan aan de vaat, staan de ruim 24 voor de echte was en 42 voor de douche. Wie die knop één minuut eerder dichtdraait, verschaft zich voor de vaat alle vrijheid.