Lijsttrekkers gedragen zich als parende egels

We leven in een bijzonder land: zelfs de lijsttrekkers zijn het hier met elkaar eens. Ze kunnen hun nek niet uitsteken, want er moeten stemmen verzameld worden. Eén extreme mening is genoeg om de kiezers te doen afhaken.

Zo formuleert een deelnemer aan het debat over de stelling 'Lijsttrekkers durven hun nek niet uit te steken' zijn frustratie op de website van Trouw. De verkiezingscampagne is volgens hem, en velen zijn het met hem eens, verworden tot een 'politieke soap' (Paul Delfgauw). Als de stropdas maar goed zit, het smoeltje lief is, er maar pittige oneliners worden geroepen die goed klinken maar zelden kloppen, en goeie grappen gemaakt worden ten koste van de ander. Logisch, vindt Delfgauw, want kijkers willen politieke debatten als voetbalwedstrijden. ,,Er moet worden gescoord en de ander moet vooral worden vernederd.''

Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Bijna elke politieke aanvoerder heeft wel een supporter of opponent in het lezersdebat. Er worden voorbeelden genoeg aangedragen om de eigen politieke kleur te verdedigen. Maar in hoofdlijnen wordt de stelling gesteund dat lijsttrekkers zich niet durven te profileren.

Alleen E. Brouwer is tevreden dat ze dat niet doen. ,,Dat is ook helemaal niet gewenst. Ze moeten slechts met verve het partijprogramma uiteenzetten, toelichten en verdedigen. De kiezers worden er helemaal niet wijzer van als ze grote woorden en spierballentaal gaan gebruiken.'' En C. van Remmen begrijpt waarom politici zich inhouden: ,,Is het zo verwonderlijk met een horde venijnzuigende journalisten achter je aan?''

Petra Deutekom-Houtstra verlangt terug naar de tijd dat je programma's van politieke partijen las en vergeleek. ,,Alle poppenkast op tv ben ik méér dan zat en peilingen komen me de neus uit. Als de media niet zo hysterisch zouden reageren, zou dat wat rust brengen.''

Ook H. Vermaat vindt de campagne onbevredigend. ,,Vroeger kreeg je nog iets van inhoudelijke informatie met folders. Weliswaar in oneliners, maar je wist wat een bepaalde partij belangrijk vond. Verder waren er overal bereikbare bijeenkomsten waar je met kandidaten of andere vooraanstaanden uit een partij kon discussiëren over een onderwerp. Maar nu? Ho maar. Al dat kabaal op tv, ik kijk of luister al niet meer. Ik heb genoeg van deze campagne. Maar uiteraard ga ik straks wel stemmen.''

De meeste deelnemers ergeren zich vooral aan de manier waarop de campagne op televisie wordt gevoerd. ,,Het hoofd op de beeldbuis dreigt belangrijker te worden dan het verhaal dat uit het hoofd komt. En dat is griezelig'', schrijft J.W. van Steijn.

Alex Bleichrodt spreekt eerder van een 'zielig' gezicht: ,,Mannen in pak, klaar voor hun midlife crisis of er middenin, die zich omringd door camera's volledig ongemakkelijk belachelijk maken in allerlei spelshows en programma's en denken daarmee de kiezers aan zich te binden.''

K. Kreuijer schrijft dat de lijsttrekkers de neiging hebben elkaar na te papegaaien. Volgens hem komen alleen onderwijs, zorg en veiligheid aan bod, terwijl hij wel tien terreinen kan opnoemen die 'minstens zo belangrijk zijn'. Overheidsfinanciering, ruimtelijke ordening, energievoorziening, omroepbestel, wao- en ziekteproblemen, om maar wat te noemen. ,,Maar de politiek is de grip op die zaken volkomen kwijt'', denkt hij. Om die reden wil hij ook geen politiek maar een zakenkabinet.

Rinus van der Molen vindt dat de lijsttrekkers 'als parende egels met elkaar omgaan'. ,,Sinds de opkomst van de LPF lijkt het wat verbeterd, maar voorzichtigheid is nog steeds geboden. Je zou anders je toekomstige partner eens kunnen bezeren.'' Het resultaat is flauwe en vaak smakeloze debatten: iedereen is voor meer veiligheid, betere zorg en kortere wachtlijsten. ,,Wat moet ik als kiezer dan?''

De lijsttrekkers blijven allemaal steken in de kaders van hun eigen partij en programma, is de mening van Henk Sieben. En het gebeurt zo behoedzaam. ,,Geen gepeperde uitspraken dat het koningshuis afgeschaft moet worden of dat Nederland een Europese provincie moet worden of zo. Ik mis voorstellen als gratis popconcerten voor de minima of verdriedubbeling van de ontwikkelingshulp. Laten ze eens echt iets aparts gaan doen.''

Ook Femke Halsema, Siebens favoriet, laat zich in zijn ogen te veel meeslepen met de door mannen bepaalde politieke agenda. ,,Ze zou eens een paar honderd kilometer moeten gaan wandelen. GroenLinks wil er toch 1000 km wandel- en fietspaden bij? Doe wat je zegt, dat spreekt aan!''

A. Koenen wil ook meer pakkende uitspraken. Maar niemand durft. Wel heeft iedereen standpunten van de LPF overgenomen, maar slechts gedeeltelijk, in afgezwakte vorm en dan ook nog eens bedoeld om de bevolking te lijmen. ,,Maar op wie ik nu moet stemmen, weet ik niet.''

Er zit geen spanning in de debatten, mokt Jantien Brak. ,,Nu krijgen politici ook nauwelijks de kans om hun verhaal te vertellen. Alles is strak georganiseerd, de klok wordt streng gehanteerd.'' Met haar irriteren velen zich aan de vragen waarop alleen met 'ja' of 'nee' mag worden geantwoord. ,,Terwijl politiek toch juist een bedrijf van de dialoog, de nuance en het compromis is in dit coalitieland.''