Alle spots op Gretta

Wie schijnwerpers wil moet een show opvoeren. Het lukt Gretta Duisenberg maar niet om die schijnwerpers op de Palestijnse kwestie gericht te krijgen. Steeds staat zij zelf midden op het toneel. Mediadeskundigen Ruth Oldenziel en Leon de Wolff denken hardop mee over hoe dat werkt.

Aartsvader Mozes had een staf nodig om de zee te scheiden, Gretta Duisenberg heeft genoeg aan haar persoonlijkheid. Waar zij komt, splitst de menigte zich. Men is voor haar of tegen haar. Zelfs de delegatie waarmee ze naar Israël is afgereist is nu uiteengevallen. Of niet, want zelfs daarover zijn de meningen verdeeld.

Dat is ook precies de reden dat media-adviseur Leon de Wolff grote moeite heeft met haar optreden. ,,In Israël is er al polarisatie genoeg. Je lost dat conflict niet op door nog meer te polariseren. En dat doet ze wel.'' Hij noemt haar ,,fanatiek en eenzijdig''. De Wolff adviseert journalisten hoe zij hun boodschap helder naar kunnen buiten brengen.

Ruth Oldenziel, die tijdens de vorige Amerikaanse verkiezingen bij Nova het optreden van de presidentskandidaten analyseerde, vindt het heel moedig van Gretta Duisenberg om op deze manier de aandacht te vestigen op een vergeten conflict. ,,Ze buit haar persoonlijkheid en haar positie slim uit. Anja Meulenbelt zet zich al heel lang in voor de Palestijnse zaak, zonder dat de media belangstelling hebben. Het lijkt me dat Anja Meulenbelt en Gretta Duisenberg hier destijds samen afspraken over gemaakt hebben. Je zou Gretta Duisenberg de lijstduwer kunnen noemen. Een kwestie van de media organiseren.'' Oldenziel gaf destijds avond aan avond commentaar op de manier waarop de presidentskandidaten probeerden de gunst van de kiezer te winnen door als persoon de aandacht te trekken en hun betrokkenheid met inhoudelijke onderwerpen te tonen.

Het aandacht trekken is Gretta Duisenberg goed gelukt. Zelfs in de korte verkiezingscampagne roept de missie van Gretta Duisenberg meer emotie op dan alle lijsttrekkersdebatten bij elkaar. Nieuwsrubrieken vlochten deze week haar rechtstreekse reisverslagen door het verkiezingsnieuws heen. Vergeleken bij haar zijn de zes lijsttrekkers al te gewoontjes. En waar winden zij zich nu echt over opt Bij Gretta Duisenberg is daar geen twijfel over. Puntje voor de discussie blijft wel waar de aandacht heen gaat: naar de Palestijnse zaak of naar mevrouw Duisenberg. Dat is altijd het risico met sterke persoonlijkheden.

Iedere politieke partij snakt naar een leider met een krachtig profiel, maar dan wel een die duidelijk maakt dat het uiteindelijk om de inhoud van de zaak gaat. Bij de inzet van mevrouw Duisenberg voor de Palestijnse zaak is dat nog de vraag of het uiteindelijk de Grote Gretta-show is of dat het haar echt alleen gaat om het lot van de Palestijnen, zegt Leon de Wolff.

,,Ik begrijp haar motieven niet goed. Het gaat alleen maar om haar. Het heeft iets weg van politiek als hobby.'' Volgens De Wolff had Gretta Duisenberg kunnen weten dat de schijnwerpers op haar gericht zouden blijven en dat de aandacht uiteindelijk niet naar de Palestijnse zaak zou gaan. ,,In haar positie, als de vrouw van de president van de Europese Bank kan dat ook niet anders. Dat heeft niet met haar te maken, maar met haar positie. Met mevrouw Balkenende zou het net zo gegaan zijn. Dat ze gekozen heeft om dit toch te gaan doen, dat heeft wel met haar persoonlijkheid te maken.''

Gretta Duisenberg wordt wel vergeleken met een opvallende figuur als Pim Fortuyn. De Wolff: ,,Maar die kwam wel authentiek over. Net als Marijnissen en Balkenende.'' Handig is het wel, om alle ogen op je gericht te krijgen enkel en alleen door je aanwezigheid. Met een sterke persoonlijkheid komen de uitspraken harder door. Maar echt geloofwaardig is iemand pas door over een ingewikkelde zaak genuanceerd te spreken. Wat dat betreft valt mevrouw Duisenberg bij hem door de mand. ,,Haar benadering is onevenwichtig. In haar fanatisme ontkent ze het probleem. In Israël is het fanatisme de laatste jaren toegenomen, aan beide kanten, de Israëlische kant en de Palestijnse kant. Daardoor is een trieste patstelling ontstaan. Mevrouw Duisenberg getuigt van geen begrip voor de situatie. Vergeleken bij haar is zelfs de woordvoerder van Arafat nog genuanceerd.''

Dat mannen een vrouw als Gretta Duisenberg al gauw intimiderend vinden, kan Ruth Oldenziel zich goed voorstellen. ,,Ze is niet zomaar het vrouwtje van een machtige meneer. Ik zag haar eens samen met haar man op Schiphol. Als die twee binnenkomen zie je echt een koninklijk paar. Twee lange mensen, allebei krachtige figuren.''

Oldenziel gelooft er niets van dat het Gretta Duisenberg alleen om aandacht voor zichzelf te doen is. ,,Ze is natuurlijk verguisd, in de buurt, door haar vrienden. Dat gaat heel ver.'' Wie alleen maar dol is op de camera's, zoekt wel een comfortabeler manier.

Neem haar optreden in het televisieprogramma 'Nederland kiest' van dinsdagavond, aan de vooravond van Duisenbergs veelbesproken lunch net Arafat. Duisenberg was rechtstreeks in de uitzending, tussen verkiezingsnieuws in.

Oldenziel analyseert: ,,Ze had daar een inferieure positie. Dat kwam door de context van haar bezoek, door de techniek en doordat ze als 'vrouw van' optreedt, en niet op grond van haar eigen expertise. Ze zat als enige vrouw tegenover een mannenkring. Kort daarvoor was te zien geweest hoe geëmotioneerd ze was bij het bezoek aan de familie van Palestijnse slachtoffers. Het effect van haar huilen werd nog verdubbeld doordat in het Palestijnse conflict vrouwen altijd huilend of klagend in beeld komen. Nooit handelend of sprekend. Door de techniek van de uitzending kon iedereen haar wel zien, maar kon zij niemand zien. Bovendien was ze niet welbespraakt, ze herhaalde zichzelf steeds. Kortom, het was een soort afslachting.''

Het interessante van deze uitzending was, aldus Oldenziel. dat PvdA-er Klaas de Vries kort na het optreden van Duisenberg, zich inhoudelijk geheel bij haar aansloot. ,,Hij zei precies hetzelfde als zij, alleen veel rustiger. En niet met die urgentie die zij steeds laat zien.''

Wat Gretta Duisenberg in die uitzending zei, en wat PvdA-er De Vries dus herhaalde, is dat het onredelijk is om Sjaron en Arafat als politieke leiders op één lijn te stellen. Duisenberg sprak over een ongelijke strijd tussen Israëliërs en Palestijnen. Het zou daarom onredelijk zijn om van Arafat te verwachten dat hij zijn mensen in de hand heeft. Niet hij, maar de Israëlische premier Sjaron heeft de macht in handen en daarmee de sleutelpositie als het om vrede gaat.

De berichtgeving ronds Gretta Duisenberg is een wirwar geworden van persoonlijke en politieke zaken. ,,Slechte journalistiek'' noemt Oldenziel de beelden van een bezorgde mevrouw Duisenberg die voor de camera's haar man Wim verbiedt om in zijn kantoor in Frankfurt naar boven te gaan, omdat een onberekenbare zweefvliegtuigpiloot rond dat gebouw cirkelt. ,,Dat doet toch niet ter zake''.

Zoals ze het ook laag bij de gronds vindt om zo uitgebreid op de zaak van het diplomatieke paspoort in te gaan. Zo belangrijk is het niet, of Gretta Duisenberg nu op een diplomatiek paspoort of op een doodgewoon paspoort naar Israël is gereisd. Dat paspoort doet niets toe of af aan haar persoonlijkheid. ,,Ze is zo. Het is bij haar geen kwestie van berekening, maar van intuïtie.''

Moeten politieke partijen jaloers zijn dat op de aandacht die Gretta Duisenberg krijgt, of moeten ze zich gelukkig prijzen dat hun lijsttrekkers niet zulke uitgesproken personen zijn? Oldenziel: ,,De lijsttrekkers hebben een heel andere functie, ze dienen als balsem om stemmen te trekken. Balsem omdat er sprake is van pijnlijke keuzes. De partijen willen niet de zwartste scenario's laten zien. Dan is het prettig wanneer de lijsttrekkers niet polariserend zijn, en op een andere manier gebruik maken van hun persoonlijkheid. Gretta hoeft geen stemmen te trekken. Haar doel is de schijnwerper te richten op een vergeten zaak.''

Dat dit zulke heftige emoties oproept komt ook doordat het hierbij om een gewelddadig conflict gaat, een zaak van leven en dood die bovendien in Nederland door de speciale band met Israël heel gevoelig ligt.

De aanslag van elf september 2001 door Al-Kaida heeft het alleen maar erger gemaakt, aldus Oldenziel. ,,Na die aanslag is het niet meer toegestaan om te zeggen dat de bezetting door Israël van Palestijnse gebieden onwettig is. Nu is de aanpak van het conflict beperkt tot het managen van het geweld, meer niet. Gretta Duisenberg doorbreekt conventies door zich niet aan die beperkte spreekruimte te houden.''