Gretta Fortuyn

Zoveel staat na vijf, zes tv-debatten wel vast dat we ons niet hoeven te beklagen over een saaie verkiezingscampagne. Het spettert aan alle kanten, bij vlagen valt er heel wat te lachen en in soms verhitte slagenwisselingen vliegen er genoeg kwalificaties over tafel om de lijsttrekkers naar keuze weg te zetten als asociaal, niet solide, goochelaar, stemmingmaker of slappeling. Toch betrapte ik mezelf op het gevoel: zat Pim Fortuyn er nog maar bij, of desnoods een Gretta Duisenberg.

Met het ten tonele voeren van deze vrouw van de bankpresident bedoel ik niet dat zij een zoveel betere politica is dan de huidige lijsttrekkers. Dat was Pim Fortuyn bij de laatste verkiezingen ook niet. Ik ben er zelfs van overtuigd dat hij op termijn het reguliere politieke proces ernstig ontregeld zou hebben en vermoedelijk na kortere of langere tijd teleurgesteld zou hebben afgehaakt. Daarentegen beschikte hij over een geweldig mobiliserend vermogen om mensen het gevoel te geven dat politiek wel degelijk ergens over gaat en dat we niet hoeven te berusten in zaken die ons niet bevallen. Een soortgelijk vermogen bespeur ik ook bij Gretta Duisenberg.

Daarmee vergeleken zijn de prestaties van de lijsttrekkers aan de povere kant. Mij althans bezorgden zij niet het gevoel dat er bij deze verkiezingen wezenlijk wat op het spel staat. Op het verbale vlak en ook wel in programmatisch opzicht is er ontegenzeggelijk sprake van behoorlijke verschillen tussen Bos en Marijnissen, of Zalm en Balkenende. Maar als het erop aankomt zijn ze allemaal voor het wegwerken van de wachtlijsten in de gezondheidszorg, het opkrikken van de veiligheid en het afdwingen van integratie, desnoods door onwilligen het land uit te zetten. Het probleem is dat veel kiezers er desondanks grote moeite mee hebben uit te maken bij wie de realisering van deze schone doelen het beste uit de verf komt.

En overigens wordt de keuze voor de een of de ander verder verduisterd door de coalitievraag. Niemand redt het hier op eigen houtje. Altijd zijn er één of meerdere coalitiepartners nodig en die wetenschap tempert de verschillen aanzienlijk: Balkenende baltst alweer met de PvdA, lazen we gisteren in Trouw en daarmee zijn we weer helemaal terug bij de oude politiek, waarin links en rechts keuzemogelijkheden zijn, maar het CDA als vanouds de dienst uitmaakt met meestal iets vaags ertussenin.

Misschien kan het in een land als Nederland niet anders. De smalle marges, nietwaar? Maar het is wel treurig dat met dit gepolder sommige vraagstukken verdoezeld worden. Daar valt overigens best mee te leven. Ik zou zelfs een stap verder willen gaan: het is de grondslag voor een succesvolle samenleving, zo is wel gebleken. Maar soms is het nodig de natie uit haar polderslaap wakker te schudden. Zoals Pim Fortuyn dat deed toen hij aandacht vroeg voor de idiotie dat er te midden van zo veel rijkdom wachtlijsten bestaan en toen hij het integratievraagstuk in alle scherpte aan de orde stelde.

Inmiddels zijn deze onderwerpen een obsessie geworden, zozeer zelfs dat er voor andere onderwerpen nauwelijks ruimte is. Europa en hoe het verder moet is geen echt issue. De ophanden zijnde oorlog in Irak houdt de gemoederen niet echt bezig en hetzelfde geldt voor het Palestijnse vraagstuk. Het is waar, een klein land als het onze kan hierop weinig invloed uitoefenen. Maar afwenden is weer het andere uiterste. Welnu, wat je verder ook van de actie van Gretta Duisenberg vindt, net als Pim Fortuyn ziet zij kans aandacht af te dwingen. Met veel theater, een opmerkelijk dosis selectieve verontwaardiging en provocerende uitspraken. En al net als bij Fortuyn werd er gemonkeld: is het nou een Gretta-show of gaat het haar om de zaak. Niettemin is het resultaat dat de emoties volop zijn losgebarsten en is er een gevoel van urgentie ontstaan dat het te gek voor woorden is dat dit slepende conflict tot in alle eeuwigheid moet voortduren.