Baltsdans Bos en Balkenende

ROTTERDAM - Als twee boksers in een ring draaiden CDA-lijsttrekker Balkenende en PvdA-aanvoerder Bos gisteren om elkaar heen. Wie in het lijsttrekkersdebat zijn dekking liet zakken kon rekenen op een knal van de opponent.

Naarmate de peilingen beter worden voor zijn PvdA lijkt het zelfvertrouwen van Wouter Bos te groeien. Hij viel Balkenende bijna agressief aan. Als het CDA in de paarse jaren aan de knoppen had gezeten, dan waren 'we nu financieel in de problemen geweest'. Hij miste het sociale gezicht van de christen-democraten in de huidige kabinetsplannen.

Balkenende vond het een beetje goedkope retoriek van de PvdA'er. ,,Bos heeft dan wel een sociaal gezicht, maar hij heeft te weinig een solide gezicht'', verweet hij hem. Balkenende vreesde dat de oude tijden van Den Uyl, 'het weer op de pof leven', zullen terugkomen als de PvdA de schatkist gaat bewaken.

Toch leek het bokspartijtje in de zwaar beveiligde aula van de Erasmus Universiteit Rotterdam ook wel op het baltsen van twee kemphanen die elkaar beter wilden leren kennen. In de peilingen kalft de gedroomde coalitie VVD-CDA langzaam af en doemt een centrum-links kabinet aan de horizon op. VVD-leider Zalm lijkt zich dit voor zijn partij sombere scenario ook te realiseren. ,,Stem VVD dan krijg je er het CDA gratis bij'', grapte hij.

Bovendien lijkt hij de deur voor een derde coalitiepartner steeds verder open te houden, hoewel hij daar eerder nauwelijks iets voor voelde. Balkenende lijkt deze deur juist weer te willen sluiten. ,,Ik wil een stabiele coalitie, gebaseerd op twee partijen. De kiezer zal bepalen welke coalitie het wordt.'' Eerder sloot de CDA'er een derde huwelijkspartner nadrukkelijk niet uit.

LPF-voorman Mat Herben, door broer-van Martin Fortuyn gefeliciteerd met zijn debuut als deelnemer aan een lijsttrekkersdebat, wil nog steeds graag 'bij een goede uitslag' het experiment met zijn partij voortzetten. Hij koestert zich in de hoop dat het CDA geen partij bij coalitievorming uitsluit. Anders gaat Herben kritisch oppositievoeren op basis van het strategisch akkoord, zei Herben.

Hij verdwaalde met SP-lijsttrekker Jan Marijnissen in een discussie of Nederland vol is. Voor Herben gaan de grenzen alleen nog open voor 'echte' vluchtelingen, want Nederland is het dichtstbevolkte land ter wereld. De socialistische lijsttrekker hoonde daarop 'Nederland is vol, de herberg is gesloten'. Hij hekelde het maatschappelijke en politieke klimaat dat door toedoen van LPF-asielminister Nawijn zou zijn verhard. Herben vond dat Marijnissen zich vergiste. ,,Nee, kiezers willen deze verandering.'' Hij meende dat de voorkeur van de kiezer alleen maar uitgaat naar 'veiligheid, veiligheid en nog eens veiligheid'.

Voor het eerst deze verkiezingscampagne leek Marijnissen echt kwaad te worden. Dat gebeurde in het wilde debatje met Herben. ,,U moest politiek nog geboren worden toen de SP al voorstellen deed voor de integratie van allochtonen'', zei hij geagiteerd. Hij had er daarentegen geen enkele moeite mee het voorstel te verdedigen om de aftrek van de hypotheekrente te beperken boven de 'vijfhonderdduizend gulden'. Marijnissen sprak van een 'therapeutische maatregel tegen het graaien', omdat die slechts vijfig miljoen oplevert.

Net als Herben mocht Femke Halsema (GroenLinks) voor het eerst meedoen. Haar uitspraken vielen niet allemaal even goed in de volle zaal, waar vooral studenten zaten. Toen VVD'er Zalm verklaarde dat allochtonen bij gezinshereniging in het moederland al Nederlands moesten gaan leren, reageerde Halsema dat 'Máxima dan ook niet tot Nederland zou zijn toegelaten'. Haar uitspraak ontmoette boegeroep.

Halsema hekelde de vele in haar ogen soms draconische plannen om de criminaliteit te bestrijden. ,,Straks moeten kinderen nog met hun paspoort op zak buiten spelen.'' Zij verweet de VVD dat die wel criminaliteitsbestrijding hoog in het vaandel heeft, maar zelf heeft gefaald bij het verbeteren van de veiligheid. ,,Er heeft steeds een VVD-minister aan het roer gestaan.'' Verblijfsvergunningen zullen wat haar betreft nooit kunnen worden ingetrokken als een migrant weigert Nederlands te leren. Daar zijn andere maatregelen voor. Balkenende meende dat de betreffende persoon zijn definitieve verblijfsvergunning dan kan vergeten.