Een rood boekje met 'diplomatique'

DEN HAAG - Als Wim Duisenberg al dertig jaar met zijn diplomatiek paspoort op vakantie gaat, zoals hij stelt, zondigt hij al dertig jaar tegen de regels. Hij schreef dit gisteren in een brief aan minister De Hoop Scheffer van buitenlandse zaken.

Het paspoort van Duisenberg is in de belangstelling gekomen doordat zijn vrouw Gretta een solidariteitsbezoek brengt aan Palestijns gebied. Dat leverde de Duisenbergs een standje op van de minister, want daarvoor hebben ze hun diplomatieke pas niet gekregen. De bankdirecteur kreeg het in 1973, toen hij minister van financiën werd, en behield het bij zijn latere functies. Zijn vrouw kreeg het toen ze in 1987 met hem trouwde.

Per jaar worden er wel 2000 van afgegeven of verlengd: paspoorten in de bekende Europees-rode kleur, maar met het woord diplomatique erop. Dat kan volgens het ministerie twee dingen betekenen: de drager ervan is aangewezen als vertegenwoordiger van het koninkrijk in een bepaald land, of hij is iemand die als ambtenaar of volksvertegenwoordiger veel buitenlandse reizen maakt in het landsbelang.

In het eerste geval valt de drager onder het Verdrag van Wenen. In 1961 werd daarin de eeuw enoude traditie vastgelegd, dat de boodschapper van een vreemde mogendheid niet werd onthoofd als hij slecht nieuws bracht, maar dat hij juist allerlei privileges kreeg. Een diplomaat kan bijvoorbeeld niet vervolgd worden voor een misdaad, zonder instemming van zijn eigen land. Die wordt tegenwoordig overigens steevast gegeven.

In het tweede geval is er van zulke voorrechten geen sprake. Als Duisenberg in Frankfurt fout parkeert, zal hij gewoon moeten betalen. Volgens het ministerie van buitenlandse zaken is het diplomatieke paspoort voor 'hoge Nederlanders' bedoeld om hen het reizen te vergemakkelijken. De voorzitters van de beide kamers in het parlement, commissarissen van de koningin, secretarissen-generaal van ministeries: ze moeten vaak door de douane en kunnen met hun speciale paspoort dan vaak bij een VIP-loket terecht. Ook hoeven ze niet altijd luchthavenbelasting te betalen.

,,Het is heel prettig'', zegt een ambtenaar van het ministerie van buitenlandse zaken die hoog genoeg is om zo'n paspoort te hebben, maar liever niet met zijn naam in de krant komt. ,,Vroeger moest je er wel mee oppassen, want als een vliegtuig gekaapt werd, pikten ze wel de vertegenwoordigers van landen eruit. Maar dat soort kapingen gebeurt niet zo veel meer.''

Net als Gretta Duisenberg weet ook deze ambtenaar niet beter dan dat de ontvanger van een diplomatiek paspoort zijn gewone paspoort moet inleveren. ,,En ik heb nooit gehoord van enige beperking in het gebruik. Dat is ook niet nodig, je hebt toch je professionele gewoonten, je gaat in een land waar je op vakantie bent echt geen amok maken.''

In diplomatieke zin heeft Gretta Duisenberg dat nu wel gedaan. En daarmee de misschien slapende regel wakker gemaakt, dat het gebruik van het diplomatieke paspoort wel degelijk beperkt is: volgens de officiële woordvoerder van het ministerie blijft het gewone paspoort op je wachten, op de plek waar je het speciale paspoort kreeg. En je krijgt altijd te horen, dat je voor een gewone reis de paspoorten weer moet komen omruilen.

Volgens Duisenberg zou dat alleen nodig zijn, als de reis zou gaan naar een land dat het de dragers van een diplomatiek paspoort juist extra moeilijk maakt, zoals China. Maar volgens het ministerie heeft hij dat echt verkeerd begrepen.