Bribri-Indiaan kan banaan redden

De banaan zoals wij die kennen is volgens wetenschappers ten dode opgeschreven. De eko-banaan kan het wel redden, meent Solidaridad.

AMSTERDAM - Hét probleem is dat ,,'s werelds sexiest vrucht in wezen een onvruchtbare, zaadloze mutant is'', schrijft het tijdschrift New Scientist onder aanhaling van verschillende wetenschappers. De huidige meest geconsumeerde soort, de Cavendish, zal niet lang meer opgewassen zijn tegen de schimmels, die als sluipmoordenaars op verschillende continenten rondwaren. Ze worden resistent tegen de enorme hoeveelheid chemicaliën die over hen wordt uitgestort om de zwarte Sigatoka, inmiddels een epidemie, en de opnieuw opgedoken Panama-ziekte te bestrijden.

Verwaarlozing en het negeren zowel door de wetenschap als de producenten doet de populaire vrucht de das om, constateert de Belgische wetenschapper Emile Frison. De situatie lijkt inmiddels op de aardappelziekte, die in de negentiende eeuw grote hongersnood veroorzaakte in Ierland, waarschuwt hij. In veel landen is de banaan immers ook belangrijk volksvoedsel.

De vrucht heeft al duizenden jaren geen seks gehad en de moderne bananensoorten kennen nauwelijks genetische verschillen. Door deze uniformiteit zijn ze kwetsbaarder voor ziektes dan welk gewas op deze aardbol, niet alleen de Cavendish, maar ook de andere soorten. De zwarte Sigatoka heeft grote schade gebracht in Afrika en het Braziliaanse Amazonegebied. De nieuwe variant van de Panamaziekte, ook een schimmel, lijkt de doodklap te worden. Wetenschappers zoeken inmiddels koortsachtig naar mogelijkheden om genen van oneetbare, wilde Oost-Aziatische bananen die wel zijn opgewassen tegen de schimmels, over te brengen naar eetbare soortgenoten.

Maar het is zeer de vraag of een genetisch veranderde banaan de consument voor zich zal winnen. Jeroen Douglas van de ontwikkelingsorganisatie Solidaridad, die de milieuvriendelijke Eko-banaan en de sociaal verantwoorde Oké-banaan introduceerde, heeft er weinig vertrouwen in. ,,Wetenschappers zijn al bezig geweest, maar daar is totnutoe een banaan uitgekomen die naar rubber smaakt.'' Ook is er veel weerstand tegen gen-voedsel.

Volgens Douglas is de huidige situatie vooral een probleem van de conventionele industrie, de zeer intensieve, grootschalige teelt in vochtige en warme gebieden waar bananen weliswaar snel groeien, maar bacteriën eveneens. ,,We hebben inmiddels de robot onder de bananen gekweekt, maar dat heeft wel zijn prijs.''

Dé oplossing is om bananen biologisch te telen op relatieve kleine schaal, met bestrijdingsmiddelen, die niet gevaarlijk zijn voor de gezondheid van de mens, meent hij. De Bribri-Indianen in Costa Rica hebben dat bewezen. Ze telen nog steeds met commercieel succes de soort Gros Michel die elders is vernietigd door de oude Panama-ziekte. Ook de Eko-Oké-bananen in Noord-Peru doen het goed omdat boeren ze telen in droger gebied.