Ze wijken sterk af van het oude geromantiseerde beeld van de boef

Al jaren maakt een groep Marokkaanse jongens in Amsterdam-West zich schuldig aan intimidatie, geweld, beroving en zedendelicten. Niemand krijgt grip op ze. Antropoloog Frank van Gemert onderzocht deze notoire jeugdbende.

AMSTERDAM - In de buurt is deze gang al jaren gevreesd. Vooral de jongeren van het toezichtteam, een project van de politie in Amsterdam-West, moeten het vreselijk ontgelden. Deze jongeren helpen agenten door in de buurt te surveilleren. Een van de jongens krijgt bijvoorbeeld een kopstoot. Als hij daarvan aangifte doet, wordt hij later in het centrum in elkaar geslagen en in de Lijnbaansgracht gegooid. Agenten van het betreffende wijkbureau laten de daders, hoewel ze geregistreerd staan als harde- kernjongeren en hun delict 'poging tot doodslag' heet, nog diezelfde avond vrij.

Iedere aanpak om de 24 jongens, met samen 154 delicten op hun naam, op het rechte pad te brengen, is tot nu toe mislukt. Allemaal hebben ze wel een tijdje vastgezeten, veel van hen kregen hulpverlening. Maar altijd trokken ze weer naar hun 'vrienden'. De jongens zijn gemiddeld 18 jaar, hebben geen school en geen werk.

Zelfs met criminaliteit weten ze weinig te verdienen: de delicten die ze plegen zijn divers en ontstaan meestal uit verveling. Net zo makkelijk jatten ze van elkaar. Soms dwingt de een de ander onder bedreiging met een vuurwapen tot het plegen van een overval.

De bendeleden praten elkaar aan dat de hele wereld tegen hen is. Niet zij, maar de media bezorgen Marokkanen een slechte naam. Ze gebruiken ook de actuele discussies over islam, terrorisme en Israël om het wij-zij-gevoel te versterken.

,,Als ze boos zijn wordt dat in één woord samengebald: Joden'', schrijft Van Gemert. Ze beschouwen zichzelf als islamitisch, maar zien het leven naar de godsdienstige normen als iets 'voor later'. Hoe, weten ze zelf ook niet.

Van Gemert werkt bij bureau Regioplan en deed het onderzoek 'In de greep van de groep' in opdracht van het ministerie van justitie.

Hij ziet na gesprekken met politiemensen, hulpverleners en de jongens zelf, als enige oplossing dat deze 'veelplegers' hun banden met de groep rigoureus verbreken. Dat zou kunnen in een internaat. Ook raadt hij aan om veel meer geld te besteden aan het voorkomen dat jongens in een bende verstrikt raken. Bijvoorbeeld door op jongere leeftijd en nog voor ze de fout in gaan, alternatieven te bieden, zoals een buurthuis of sportclub.

Hoewel de jongens in het onderzoek anoniem zijn, wordt duidelijk dat het gaat om een groep die vaak het nieuws haalde omdat ze bijvoorbeeld voor overlast in zwembaden zorgden. Ze lopen bij ieder opstootje vooraan en ze zijn berucht om het Zandvoort-incident: in de zomer van 2000 werden leden van de groep aangehouden nadat ze in een volle trein enkele vrouwen hadden aangerand. Een van hen was met zijn broek naar beneden bij een oudere vrouw op schoot gaan zitten.

Hoe moeilijk hulpverleners het met deze groep hebben, blijkt uit de door Van Gemert opgetekende anekdote over een buurthuisuitje.

,,Bij de voorbereidingen om met de groep een middag te gaan paintball shooten, zegt een jongerenwerker: 'Laten we de ergste jongens verdelen over de busjes'. Even later drukt hij de anderen op het hart dat ze niet mogen stoppen om te tanken. Hij verwijst naar een eerder uitstapje, toen de hele groep de auto uitging en de winkel bij een tankstation leegroofde. Je kunt van tevoren weten dat zoiets gaat gebeuren.''

Van Gemert waarschuwt voor een vijandbeeld dat politiemensen op hun beurt van de jongens hebben en dat het isolement van de groep alleen maar versterkt. ,,Marokkaanse jongens wijken sterk af van het oude geromantiseerde beeld van de boef die toegeeft dat hij verloren heeft wanneer hij gepakt wordt. Die boef speelde het spel volgens regels die de politie ook kende en tot op zekere hoogte respecteerde. Marokkaanse jongens doen daar niet aan mee. Zij ontkennen, liegen en leggen de schuld bij de tegenpartij.''

Van Gemert raadt agenten aan om een keer één op één met de jongens te praten, omdat ze individueel wel in staat zijn om een menselijk gezicht te tonen, is zijn ervaring.