Meer gevangenen in een cel kent wel wat haken en ogen

AMSTERDAM - ,,Twee gevangenen in één cel is hooguit als tijdelijke maatregel te verdedigen. Het leidt zonder twijfel tot meer spanningen. Je kunt wachten op het eerste incident. En dan krijgen wij de schuld.''

Dat zegt directeur Moné van de penitentiaire inrichtingen (PI) Utrecht. In maart starten zes regio's (behalve in Utrecht, ook in Breda, Tilburg, Vught, Limburg-Zuid en Achterhoek) met het plaatsen van twee gedetineerden in één cel. Op veel comfort hoeven ze niet te rekenen.

Cellen waar nu nog één gedetineerde is gehuisvest, krijgen aanpassingen. Er komt een stapelbed en een extra kast, alsmede een scherm in de 'natte hoek' -toilet en eventueel douche. In elke cel, zo'n tien vierkante meter, staat ook nog eens een bureau met stoel. Eén tv moeten ze delen.

En wat gebeurt er als de een 'PeterR.de Vries' en de ander een voetbalwedstrijd wil zien? ,,Dat zoeken ze onderling maar uit'', vindt een woordvoerster van het ministerie van justitie. Afspraken over het tijdstip waarop 's avonds het licht uitgaat, dienen ze ook zelf te maken.

J. Eurlings is gevangenisdirecteur in Sittard.,,Ik vraag me af of de ventilatie in drukbevolkte cellen wel voldoende is'', zegt hij. ,,Bij ons is dat niet zo'n probleem: wij hebben tralies. Dan kun je het raam gewoon openzetten. Maar dat is lang niet overal zo.''

De twee-op-één-cel-proef moet driehonderd extra plaatsen opleveren. De maatregel loopt vooruit op een wetsvoorstel van minister Donner, dat nog in voorbereiding is. Eenmaal ingevoerd, ontstaat er straks ruimte voor nog eens 1400 veroordeelden.

Groot nadeel van de maatregel, zo blijkt uit een rondgang langs betrokkenen, is dat gedetineerden alleen op vrijwillige basis kunnen 'samenhokken'. ,,Het is pas interessant als je gevangenen gedwongen bij elkaar zet'', vindt criminoloog Van Swaningen van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. ,,Vrijwilligheid in een detentiesituatie is altijd riskant. Achteraf kun je nooit zeggen dat je een representatieve proefperiode hebt gehad.''

Gevangenen onder beperkt regime, die bijvoorbeeld geen bezoek krijgen, de krant mogen lezen of tv kijken, zijn uitgezonderd van de proef. ,,Dan krijg je de rare situatie dat iemand om beperkingen gaat vragen'', zegt rechter R. Jansen van de Utrechtse rechtbank, ,,om maar een eigen cel te krijgen''.

Vakbond Abvakabo/FNV weigert onder de huidige voorwaarden mee te werken. Voorzitter Merlijn: ,,Er is nu al te weinig personeel. Ook zijn er geen veiligheidsmaatregelen getroffen. Door vooruit te lopen op de nieuwe wet, denkt Justitie veel makkelijker met de regels om te kunnen gaan. Maar zo'n cel is veel te klein voor twee. Dat druist tegen de Europese regels in.''

Ook Van Swaningen maakt zich zorgen over de veiligheid van bewakers. ,,Die cellen zijn gebouwd voor één persoon. Zet je er twee in, dan zorgt dat voor irritatie en onoverzichtelijkheid.'' Volgens de criminoloog en gevangenisdirecteur Moné, is het plaatsen van meerdere gevangenen op één cel daarom ook niet goedkoper. ,,Je hebt meer personeel en dus meer geld nodig.''